Çelik spiral boru (kablo spirali) nedir, nerede kullanılır, çapı nasıl seçilir?

Kısa cevap: Çelik spiral boru (kablo spirali, çelik spiral), galvaniz çelik şeritten sarılmış, elle kıvrılabilen bir kablo koruma borusudur. Kabloyu darbe, ezilme, sürtünme ve kemirgenlere karşı korur. İki ana türü vardır: izolesiz (çıplak galvaniz) spiral kuru iç mekânda, pano ve makine bağlantılarında; dışı siyah izole kaplı spiral ise su, toz ve yağa karşı da koruduğu için (IP65) dış mekânda ve nemli yerlerde kullanılır. Çap, içinden geçecek kabloların dış çapına göre seçilir; kablolar borunun iç kesitinin en çok yaklaşık %40'ını doldurmalıdır. Uçlar boruyla aynı çapta spiral rakoruyla bağlanır.

Bu rehber kabloyu koruyan boruyu anlatır. Hangi hatta hangi kablonun gerektiği için kablo kesiti hesabı rehberine bakın.

Çelik spiral boru nedir?

Çelik spiral boru, ince galvaniz çelik şeridin birbirine kilitlenerek helezon şeklinde sarılmasıyla üretilir. Bu yapı ona iki özellik kazandırır: Sert boru gibi ezilmeye dayanır ama hortum gibi elle kıvrılır. Köşelerden, makine gövdelerinden ve dar boşluklardan ek dirsek kullanmadan geçirilebilir.

Piyasada aynı ürün farklı adlarla aranır: çelik spiral, kablo spirali, spiral kablo koruyucu, kablo koruma spirali, metal spiral boru. Hepsi kabloyu dış etkilere karşı saran esnek boruyu anlatır. Avrupa'da bu tür esnek kablo boruları IEC/EN 61386 standart serisinde tanımlanır.

Spiral kablo toplayıcı ile karıştırmayın

"Kablo toplama spirali" ya da "spiral kablo toplayıcı" diye aranan ürün başka bir şeydir. Masa altında, televizyon arkasında ya da bilgisayar çevresinde dağınık kabloları bir demet hâline getiren, plastik, helezon şeklinde bir sargıdır. Görünümü düzenler ama kabloyu ezilmeye, suya ya da kemirgene karşı korumaz ve elektrik tesisatında koruma borusu yerine kullanılmaz. Bu rehberdeki çelik spiral boru tesisat malzemesidir.

Nerelerde kullanılır?

• Makine ve motor bağlantıları: Titreşen ya da hareket eden ekipmana giden kabloyu korur. Sert boru titreşimde çatlayabilir; spiral esnediği için uygundur.
• Pano çıkışları: Panodan makineye, aydınlatmaya ya da başka bir kutuya giden açıkta kalan kısa kablo bölümleri spiralle korunur. Pano tipleri için elektrik panosu çeşitleri rehberine bakın.
• Tavan arası ve asma tavan: Kemirgenlerin kabloyu kemirmesine ve çatı işlerinde kablonun ezilmesine karşı kullanılır.
• Dış mekân: Duvar üzerinden geçen kısa hatlar, projektör, aplik ve tabela bağlantıları. Burada izoleli (IP65) spiral seçilir.
• Şarj istasyonu besleme hattı: Panodan duvardaki şarj cihazına giden kablonun duvar üzerinde açıkta kalan son bölümü, otopark ve garajda darbeye açık yerlerde spiralle korunabilir.
• Armatür bağlantısı: Etanj armatür, projektör ya da bahçe aydınlatmasında buattan armatüre giden kısa kablo bölümü.
• Otopark, şantiye, atölye ve güneş enerjisi sistemleri: Kablonun ezilme ve darbe riski taşıdığı her yer.

İzolesiz ve izoleli (IP65) spiral arasındaki fark

İki türün de iskeleti aynıdır: galvaniz çelik spiral. Fark dış kaplamadadır.

• İzolesiz (çıplak galvaniz) spiral: Gümüş renkli, çıplak çeliktir. Darbe ve ezilmeye karşı korur; spiral sarımın aralıklarından su ve toz girebilir. Sitemizdeki Braytron izolesiz spiral IP54'tür. Pano içi ve çevresi, makine bağlantısı, asma tavan, tavan arası gibi kuru iç mekânlar için uygundur. Daha hafiftir.
• İzoleli (PVC kaplı) spiral: Çelik spiralin üzeri siyah izole bir kılıfla kaplanmıştır. Çelik mekanik korumayı, kılıf su, nem, toz ve yağ geçirmezliğini sağlar. Sitemizdeki Braytron izoleli spiral IP65'tir. Dış mekân, bahçe, cephe, otopark, nemli bodrum, yağlı makine ortamı ve şarj istasyonu bağlantısı için seçilir.

Seçim için basit kural: Su ya da nem ihtimali varsa izoleli; kuru iç mekânda ve yalnız mekanik koruma gerekiyorsa izolesiz. IP kodlarının ne anlama geldiği için IP koruma sınıfları rehberine bakın.

Bir not: IP65 sınıfının sürmesi için uçlardaki rakorların ve bağlandığı kutunun da en az aynı sınıfta olması gerekir. Sızdırmaz boruyu sızdıran bir girişe bağlarsanız sistem sızdırmaz olmaz.

Kılavuz telli spiral ne işe yarar?

Kılavuz telli spiral borunun içinde, fabrikadan boydan boya geçirilmiş ince bir çekme teli vardır. Boru önce yerine döşenir; sonra kablonun ucu bu tele sıkıca bağlanır ve tel diğer uçtan çekilerek kablo borunun içinden geçirilir.

Uzun ve kıvrımlı hatlarda, tavan arasında ya da kabloyu sonradan çekeceğiniz yerlerde ayrıca kılavuz yay kullanmanız gerekmez. Birden fazla kablo birlikte de çekilebilir. Kısa ve düz bölümlerde kablo zaten kolayca itildiği için kılavuz telsiz spiral yeterlidir. Sitemizdeki kılavuz telli model izoleli (IP65) gövdelidir.

Çap nasıl seçilir?

Çap seçimi kablonun kesitine (mm²) göre değil, kablonun dış çapına göre yapılır. Aynı 3×2,5 mm² kablo bile üreticisine ve yalıtım tipine göre farklı kalınlıkta olabilir.

1. Geçecek her kablonun dış çapını ürün bilgisinden ya da kumpasla ölçerek bulun.
2. Tek kablo için: borunun iç çapı, kablonun dış çapından rahatça büyük olmalı.
3. Birden fazla kablo için: kabloların kesit alanlarını toplayın (her biri için π × çap² / 4). Bu toplam, borunun iç kesit alanının en çok yaklaşık %40'ı olmalı. Bu oran, üç ve daha fazla kablo için yaygın kullanılan doluluk sınırıdır; kablo kolay çekilir ve ısısını atar.
4. Kararsız kaldığınızda bir boy büyüğünü seçin. Spiral içinde sıkışan kablo hem zor çekilir hem yalıtımı zarar görür.

Dikkat: Spiral borularda ürün adındaki çap nominal (anma) ölçüdür. Borunun iç çapı, sarım ve kaplama kalınlığı kadar bundan küçüktür; izoleli boruda kılıf dış çapı da büyütür. Rakor ve kelepçeyi borunun ölçüsüne göre, kablo sığdırmayı iç çapa göre düşünün.

Yaklaşık yol gösterici seçimler:

• Tek ince kablo (sensör, zayıf akım, küçük aydınlatma hattı): 9–14 mm.
• Tek ya da birkaç enerji kablosu (priz, aydınlatma, projektör): 16–21 mm.
• Kalın besleme kablosu, şarj istasyonu hattı ya da çok kablolu hat: 26 mm ve üzeri.

Kesin karar her zaman kablonun gerçek dış çapıyla verilir.

Rakor ve bağlantı elemanları

Spiral borunun ucu açıkta bırakılmaz. Buata, panoya, motora ya da armatüre girişte spiral rakoru kullanılır. Rakor boruyu sıkıca tutar, çekilip çıkmasını önler ve girişi kapatır.

• Rakor, borunun çapıyla aynı ölçüde olmalıdır. Farklı çaplar birbirine uymaz.
• Rakorun dişi, takılacağı kutu ya da cihazın giriş deliğine uygun olmalıdır.
• Dış mekânda ve izoleli boruda contalı, IP sınıfı en az borununki kadar olan rakor seçilir.
• Boru demir testeresiyle spiral hattı boyunca kesilir. Kesim ucundaki çapak eğe ile alınır; keskin uç kablonun yalıtımını keser.
• Uzun hatlarda boru belirli aralıklarla kelepçeyle duvara sabitlenir; sarkan spiral hem kötü görünür hem kabloya yük bindirir.

Sitemizde spiral rakoru satışı yoktur; rakoru borunun ölçüsüne göre ayrıca temin etmeniz gerekir.

Topraklama konusunda önemli not

Çelik spiral boru metaldir ama koruma (toprak) iletkeni yerine geçmez. IEC 60364-5-54 standardı esnek metal boruların koruma iletkeni olarak kullanılmasına izin vermez. Kablonun içinde toprak damarı mutlaka bulunmalıdır. Topraklamanın nasıl yapılması gerektiği için topraklama kablosu ve topraklı priz rehberine bakın.

Plastik spiral ve sert boru ile karşılaştırma

• Plastik spiral (PVC esnek boru): Hafif ve ucuzdur, kolay kıvrılır. Sıva altı ve duvar içi tesisatta, mekanik riskin düşük olduğu yerlerde kullanılır. Ezilmeye ve kemirgene karşı korunması çeliğe göre zayıftır.
• Sert PVC boru: Düz hatlarda, duvar üzerinde düzgün görünüm için kullanılır. Kıvrım için dirsek ve ek parça gerekir. Titreşimli makine bağlantısında uygun değildir.
• Sert çelik boru: En yüksek mekanik korumayı verir; endüstriyel tesis ve darbeye çok açık yerlerde kullanılır. Bükme ve diş açma gerektirir, montajı zahmetlidir.
• Çelik spiral boru: Bu ikisinin arasındadır. Plastik spiralden çok daha dayanıklıdır, sert boru gibi dirsek gerektirmez. Kısa, kıvrımlı ve titreşimli bölümler için uygundur.

Uygulamada sık görülen düzen şudur: Uzun ve düz hatlar sert boru ya da kablo kanalıyla döşenir, makineye, armatüre ya da cihaza giden son esnek bölümde çelik spiral kullanılır.

Dış mekân ve şarj istasyonu kullanımı

Bahçe ve cephe aydınlatmasında projektör ya da aplik bağlantısının duvar üzerinde kalan kısmı izoleli spiralle hem güneşten ve sudan hem darbeden korunur. Ayrıntılar için dış cephe aydınlatması ve bahçe aydınlatması nasıl yapılır rehberlerine bakın.

Elektrikli araç şarj cihazında besleme kablosu kalın olduğu için 26 mm ve üzeri çap gerekebilir; kablonun gerçek dış çapını ölçerek seçin. Garaj ve otoparkta araç çarpma riski olan alçak kısımlarda spiral ek koruma sağlar. Şarj istasyonu hattının nasıl planlandığı için eve şarj istasyonu kurulum maliyeti rehberine bakabilirsiniz.

Spiral boru toprak altına gömülecek uzun hatlar için düşünülmüş bir ürün değildir; gömülü hatlarda uygun yeraltı kablosu ve koruge boru gibi o işe uygun çözümler kullanılır.

Eski tesisatta spiral

Eski evlerde açıkta kalmış, sıva üstünden giden ya da tavan arasında korumasız uzanan kablolar sık görülür. Kablo eskiyse önce kablonun kendisi değerlendirilmelidir; spiral yıpranmış bir kabloyu güvenli hale getirmez. Bkz. ev elektrik tesisatı yenileme.

Kablo çekme, kutu ve pano bağlantıları hayati risk taşır; işi yetkili elektrikçi yapmalı, bitince yalıtım ve topraklama kontrolleri yapılmalıdır.

Sitemizdeki çelik spiral borular

Sitemizde Braytron çelik spiral borunun üç türü var. Hepsi galvaniz çelik gövdelidir, çalışma sıcaklığı −25 / +90 °C'dir ve makara olarak satılır: 9–21 mm çaplarda makara 50 metre, 26–50 mm çaplarda 25 metredir.

• Braytron izolesiz çelik spiral boru: Galvaniz, IP54; 9, 11, 14, 16, 18, 21, 26, 32, 37, 42 ve 50 mm.
• Braytron izoleli çelik spiral boru: Siyah izole kaplı, IP65; 9–50 mm arasında aynı 11 çap.
• Braytron kılavuz telli izoleli çelik spiral boru: Çekme telli, IP65; 11–50 mm arasında 10 çap.

Ürünler Bursa Nilüfer'deki ENGN mağazasından da teslim alınabilir.

• → Çelik spiral boru kategorisi
• → Braytron izolesiz çelik spiral boru
• → Braytron izoleli çelik spiral boru, IP65
• → Braytron kılavuz telli izoleli çelik spiral boru