Elektrik panosu çeşitleri: sigorta kutusu kaç modül olmalı?

Kısa cevap: Konutta elektrik panosu (sigorta kutusu) duvara gömülen sıva altı ya da duvarın üstüne takılan sıva üstü olur; gövde plastik ya da metaldir. Boyutu modül sayısıyla seçilir: 1 modül 17,5 mm'dir. Kaçak akım rölesi, parafudr, her hattın sigortası ve zaman saati gibi cihazların modülleri toplanır, üzerine yaygın uygulama olarak %20–30 yedek bırakılır. Daire için çoğunlukla 12–24, müstakil ev için 24 modül ve üzeri ya da ana pano + tali pano düşünülür.

Bu rehber panonun kendisini anlatır. Hangi hatta kaç amper sigorta ve kaç mm² kablo kullanılacağı için evde kaç amper sigorta kullanılır ve hangi hatta kaç amper sigorta rehberlerine bakın.

Sıva altı mı, sıva üstü mü?

• Sıva altı pano: Kasası duvarın içine gömülür, önde yalnız kapak görünür. Yeni yapıda ve kapsamlı tadilatta tercih edilir; duvar kalınlığı ve kasa derinliği önceden planlanmalıdır. Sonradan büyütmek zordur, bu yüzden boyutu baştan doğru seçmek önemlidir.
• Sıva üstü pano: Duvara vidalanır, kırım gerektirmez. Eski evde pano yenilemede, bodrum, garaj, teknik oda ve atölyede pratiktir. Büyütmek ya da yanına ek kutu koymak kolaydır.

Plastik mi, metal mi?

• Plastik (termoplastik) pano: Konutlarda en yaygın türdür. Hafiftir, paslanmaz ve gövde iletken olmadığından ek topraklama bağlantısı gerektirmez. Kapağı şeffaf ya da opak olabilir.
• Metal pano: Daha dayanıklıdır, darbeye açık yerlerde, büyük güçlü tesislerde ve ana dağıtım panolarında kullanılır. Gövdesi topraklama iletkenine bağlanmalıdır.

IP sınıfı ve kapak

İç mekândaki kuru bir koridor ya da antrede genellikle IP40 civarı panolar yeterlidir. Garaj, bodrum, bahçe duvarı gibi toz ve nem olan yerlerde contalı, IP65 sınıfında pano seçilir. Kapaklı pano, cihazlara yanlışlıkla dokunulmasını ve toz girmesini önler; çocuk olan evde kilitlenebilir kapak işe yarar. IP kodlarının anlamı için IP koruma sınıfları rehberine bakın.

Modül nedir, pano kaç modül olmalı?

Panodaki cihazlar DIN rayına takılır ve genişlikleri modülle ölçülür. 1 modül 17,5 mm'dir. Örnek genişlikler sitemizdeki Legrand ürünlerinden:

• Legrand XS4 monofaze (1 kutup) otomatik sigorta: 1 modül
• Legrand XS4 trifaze (3 kutup) otomatik sigorta: 3 modül
• Legrand XC10 kaçak akım rölesi: 2 kutup 2 modül, 4 kutup 4 modül
• Legrand 4 127 90 analog zaman saati: 1 modül

Hesap şöyle yapılır: kullanılacak cihazların modülleri toplanır, üzerine yedek eklenir. Örnek bir monofaze daire panosu:

1. Kaçak akım rölesi, 2 kutup: 2 modül
2. Parafudr: modül sayısı modele göre değişir, ürün bilgisine bakın
3. Aydınlatma hatları, 3 adet: 3 modül
4. Priz hatları, 4 adet: 4 modül
5. Fırın, çamaşır ve bulaşık makinesi, klima, termosifon gibi ayrı hatlar, 5 adet: 5 modül
6. Zaman saati (balkon ya da bahçe ışığı için): 1 modül

Parafudr hariç toplam 15 modül eder. Yaygın uygulama olarak %20–30 yedek eklendiğinde 18–20 modül bulunur; bu durumda 24 modüllü pano mantıklı bir seçimdir. Yedek yer, ileride eklenecek bir klima, elektrikli araç şarj hattı ya da ikinci kaçak akım rölesi için gereklidir. Dolu bir panoya sonradan cihaz sığdırmak çoğu zaman pano değiştirmek anlamına gelir.

Hatları iki ayrı kaçak akım rölesine bölmek de modül sayısını artırır ama bir arızada evin tamamının karanlıkta kalmasını önler. Röle tipi için kaçak akım rölesi tipleri, hassasiyet için 30 mA mı 300 mA mı rehberlerine bakın.

Sayaç panosu ile daire panosu farkı

• Sayaç panosu: Elektrik sayacının bulunduğu, genellikle bina girişinde ya da apartmanın ortak alanında duran panodur. Sayaç ve sayaç öncesi bölüm dağıtım şirketinin kurallarına tabidir; ölçüleri, mühürleme ve bağlantı biçimi onların şartnamesine göre yapılır. Sayaç tarafında izinsiz değişiklik yapılmaz.
• Daire (dağıtım) panosu: Sayaçtan sonra gelen, evin içindeki sigorta kutusudur. Hatların sigortaları, kaçak akım rölesi ve diğer koruma cihazları buradadır. Bu rehberdeki seçimler bu pano içindir.

Bağlantı gücünüzü (abone gücü) dağıtım şirketi belirler. Elektrikli araç şarjı gibi büyük bir yük eklenecekse güç artırımı ya da trifazeye geçiş gerekebilir; bkz. evde trifaze var mı.

Müstakil evde ana pano ve tali pano

Müstakil ev ve villada hatlar çoğaldığı ve mesafeler uzadığı için tek bir pano çoğu zaman yetmez:

• Ana pano: Sayaçtan gelen hattın girdiği, ana şalterin, parafudrun ve katlara giden hatların sigortalarının bulunduğu panodur.
• Tali pano: Her katta ya da garaj, bahçe, ek bina gibi bölümlerde bulunur. O bölümün aydınlatma ve priz hatları buradan dağılır.

Bu düzen hem arıza bulmayı kolaylaştırır hem uzun hatları kısaltır. Bahçe ve dış aydınlatma için kendi kaçak akım rölesi olan ayrı bir bölüm, zaman saati ve ileride kullanılacak boş modüller planlanmalıdır. Yeni yapılan müstakil evde tesisatın baştan nasıl kurulduğu için villa elektrik tesisatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Pano içinde neler olur?

• Kaçak akım rölesi: İnsanı elektrik çarpmasına karşı korur; konutlarda 30 mA kullanılır. Bkz. kaçak akım rölesi.
• Otomatik sigortalar: Her hattın kablosunu aşırı yük ve kısa devreye karşı korur. Bkz. otomatik sigorta ve B ve C tipi sigorta farkı.
• Parafudr: Yıldırım ve şebeke kaynaklı aşırı gerilimlere karşı cihazları korur. Bkz. parafudr nedir ve parafudr.
• Zaman saati: Bahçe, vitrin, tabela ya da termosifon gibi hatları belirlenen saatte açıp kapatır. Bkz. zaman saati.
• Bara ve klemensler: Nötr ve toprak iletkenlerinin toplandığı bağlantı noktalarıdır; faz için tarak bara kullanılarak sigortalar düzenli beslenir. Her iletken kendi klemensine, sıkıca bağlanmalıdır.
• Etiketleme: Her sigortanın hangi hattı beslediği yazılmalıdır ("Mutfak priz", "Salon aydınlatma" gibi). Arıza ya da tadilat anında doğru hattı kapatmayı sağlar.

Şarj istasyonu için ayrı hat

Elektrikli araç şarj cihazı hiçbir zaman var olan bir priz hattına eklenmez; panodan kendi hattı, kendi sigortası ve uygun tipte kaçak akım koruması ile beslenir. Bu yüzden ilerde araç alma ihtimali varsa panoda 2–4 modüllük boş yer bırakmak akıllıca olur. Ayrıntı için şarj istasyonunda A tipi kaçak akım rölesi rehberine bakın.

Pano ne zaman yenilenmeli?

Eski tip porselen buşonlu sigortalar, kaçak akım rölesi olmayan, etiketsiz ya da ısınma izi taşıyan panolar yenilenmelidir. Pano yenilemesi çoğu zaman tesisatın genel kontrolüyle birlikte yapılır; bkz. ev elektrik tesisatı yenileme.

Pano bağlantısı ve hat düzenlemesi hayati risk taşır; işi yetkili elektrikçi yapmalı, bitince topraklama ve kaçak akım testleri yapılmalıdır. ENGN, Bursa Nilüfer'deki mağazasında Legrand yetkili bayisi olarak sigorta, kaçak akım rölesi, parafudr ve zaman saati satar; Bursa'da konut, site ve ofis elektrik taahhüt işlerinde pano düzenlemesini keşiften sonra yapar. Sitemizde pano kutusu satışı yoktur.

• → Elektrik malzemeleri
• → Hangi hatta kaç amper sigorta?
• → Bursa elektrik taahhüt