Kaçak akım rölesi 30 mA mı 300 mA mı? Hassasiyet, seçicilik ve kendinden kurmalı röle

Kısa cevap: 30 mA kaçak akım rölesi insanı elektrik çarpmasına karşı korur; konutlarda priz, banyo, mutfak ve dış mekân hatlarında kullanılan değer budur. 300 mA ise yangın korumasıdır: izolasyon bozulmasından doğan, yangın çıkarabilecek kaçakları keser ama insanı korumaya yetmez. Bu yüzden 300 mA, 30 mA'nın yerine geçmez; çoğunlukla bina girişinde ya da büyük tesislerde, altında 30 mA rölelerle birlikte ve gecikmeli (S tipi) olarak kullanılır. Bir evde emin değilseniz doğru tercih 30 mA'dır.

mA değeri ne anlatır?

Kaçak akım rölesi, hattan giden ve dönen akımı karşılaştırır. Aradaki fark (bir kısım akımın toprağa ya da bir insanın üzerinden kaçması) etiketteki değere ulaştığında devreyi açar. Bu değere hassasiyet (IΔn) denir.

• 10 mA: Çok hassas. Bazı ıslak hacim ve özel uygulamalarda yaygın olarak tercih edilir; çok sayıda cihazın bulunduğu hatlarda gereksiz atmaya yatkındır.
• 30 mA: Can koruması (ek koruma). Kalbe zarar verebilecek akım seviyesine ulaşılmadan devreyi keser.
• 100 mA ve 300 mA: Yangın koruması ve seçicilik amaçlı. İnsan için yeterli koruma sağlamaz.
• 500 mA ve üzeri: Büyük tesislerde ana girişte, yine yangın ve tesis koruması için.

Röle aşırı yük ve kısa devreye karşı korumaz; bunun için her hatta uygun otomatik sigorta gerekir.

30 mA nerede kullanılır?

• Priz hatları (içeri ve dışarı)
• Banyo ve ıslak hacimler
• Mutfak, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi hatları
• Bahçe, balkon ve dış mekân aydınlatması
• Elektrikli araç şarj hattı (en az A tipi, ayrı röle)

Konutlarda tek bir 30 mA röle bütün evi besliyorsa küçük kaçaklar toplanıp rölenin sık atmasına yol açabilir. Hatları iki ya da daha fazla 30 mA röleye bölmek hem gereksiz atmayı azaltır hem de bir arıza olduğunda bütün evin karanlıkta kalmasını önler.

300 mA nerede kullanılır?

• Bina girişi ya da ana pano: Tesisatın tamamını yangın riskine karşı izlemek için.
• Büyük tesisler, atölyeler, depolar: Uzun kablo hatlarında izolasyon kaçağına karşı.
• Altında 30 mA rölelerin bulunduğu dağıtımın üst kademesi.

300 mA bir röleyi priz ya da banyo hattına "can koruması" diye takmak yanlış bir tercihtir.

Seçicilik: ana pano ve tali pano kademelendirmesi

Ana panoda 300 mA, tali panoda 30 mA röle varsa bir arızada ikisi birlikte atabilir; bu durumda bütün bina enerjisiz kalır. Bunu önlemek için seçicilik uygulanır:

1. Üst kademedeki röle gecikmeli, yani seçici (S tipi) seçilir. Kısa bir süre bekler, alttaki röleye açma fırsatı verir.
2. Üst kademenin hassasiyeti alttakinden belirgin biçimde büyük olur; genellikle en az 3 kat (ör. üstte 300 mA S, altta 30 mA).
3. Aynı hatta art arda iki gecikmesiz röle konmaz.

Böylece arıza yalnız ilgili hatta kesilir. Kademelendirme tesisat projesinde belirlenir. Sitemizdeki Legrand XC10 röleler S tipi olarak sunulmuyor; seçici bir giriş rölesi gerekiyorsa projeye göre ayrıca belirlenmelidir.

Kendinden kurmalı (otomatik tekrar kapamalı) röle ne işe yarar?

Kendinden kurmalı ya da otomatik tekrar kapamalı (akıllı) kaçak akım rölesi, bir yıldırım ya da şebeke darbesi gibi geçici bir nedenle attığında belli bir süre bekleyip devreyi kendisi yeniden kapatır. Bazı modeller kapatmadan önce hattın izolasyonunu kontrol eder.

Ne zaman işe yarar?

• Sık kullanılmayan yazlık ve villalarda buzdolabı, derin dondurucu, kombi, alarm ve kamera gibi kesilmemesi gereken yüklerde
• Pompa, hidrofor, sulama gibi uzaktaki ve gözetimsiz sistemlerde
• Baz istasyonu, otomasyon panosu gibi kesintinin pahalıya mal olduğu yerlerde

Sınırları:

• Arıza kalıcıysa (gerçek kaçak, hasarlı kablo, nemli buat) birkaç denemeden sonra kilitlenir ve elle müdahale ister.
• Arızanın sebebini ortadan kaldırmaz; sürekli atan bir hat mutlaka incelenmelidir.
• Rölenin hassasiyetini ve tipini değiştirmez; 30 mA ya da 300 mA, AC ya da A tipi seçimi yine aynı kurallara göre yapılır.
• Standart röleden daha pahalıdır ve panoda daha fazla modül yer kaplayabilir.

Sitemizdeki Legrand XC10 röleler kendinden kurmalı değildir; standart, kolu elle kurulan rölelerdir.

Test butonu: ayda bir

Rölenin üzerindeki "T" ya da "Test" butonu, mekanizmanın çalıştığını gösterir. Üreticiler genellikle ayda bir basılmasını önerir; röle atmazsa değiştirilmelidir. Test butonu açma süresini ve akımını ölçmez; bu ölçüm yetkili kişi tarafından kaçak akım test cihazıyla yapılır. Kendinden kurmalı rölelerin bir kısmı bu testi kendisi yapar.

AC tipi mi A tipi mi?

Hassasiyet (30 mA, 300 mA) ile tip (AC, A, F, B) ayrı şeylerdir. Tip, rölenin hangi biçimdeki kaçak akımı algıladığını gösterir. Elektronik cihazların çok olduğu günümüz evlerinde A tipi önerilir; elektrikli araç şarjında en az A tipi gerekir. Ayrıntılar kaçak akım rölesi tipleri ve şarj istasyonunda A tipi kaçak akım rölesi rehberlerimizde.

Sitemizdeki Legrand XC10 röleler

Legrand XC10 A tipi ve AC tipi kaçak akım röleleri 2 kutup (monofaze) ve 4 kutup (trifaze), 25, 40 ve 63 A, 30 mA ve 300 mA seçenekleriyle gelir; EN/IEC 61008-1'e uygundur. Türkiye'de kaçak akım korumasıyla ilgili kurallar Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nde yer alır; hangi hatta hangi rölenin kullanılacağına tesisat projesi ve projeyi çizen elektrik mühendisi karar verir. ENGN, Bursa'da elektrik taahhüt işlerinde pano düzenini projeye göre kurar.

• → Kaçak akım rölesi tipleri
• → Şarj istasyonunda A tipi kaçak akım rölesi
• → Evde kaç amper sigorta kullanılır?
• → B ve C tipi sigorta farkı
• → Topraklama nedir, nasıl ölçülür?
• → Kaçak akım röleleri
• → Otomatik sigortalar