Topraklama nedir, nasıl yapılır ve nasıl ölçülür?

Yazan Engin Demirel · Elektrik teknikeri, usta öğretici · 12 yıl tecrübe

Kısa cevap: Topraklama, cihazların metal gövdelerini ve prizlerin toprak ucunu düşük dirençli bir yolla toprağa bağlamaktır. Bir arızada gövdeye gelen gerilim bu yoldan akar, kaçak akım rölesi ya da sigorta devreyi keser ve insan çarpılmaz. Topraklama; temel topraklaması, toprağa çakılan bakır kazık ya da şerit ile yapılır, sarı-yeşil koruma iletkeniyle panoya ve prizlere taşınır. Direnci toprak megeri (topraklama ölçü cihazı) ile ölçülür ve kaçak akım rölesiyle korunan konutlarda RA × IΔn ≤ 50 V şartını sağlamalıdır; uygulamada mümkün olduğunca düşük değer hedeflenir.

Topraklama ne işe yarar?

Can güvenliği: Çamaşır makinesi, fırın, şarj cihazı gibi metal gövdeli bir cihazda yalıtım bozulursa gövde gerilimlenir. Topraklama yoksa dokunan kişinin vücudu akımın yolu olur.
Koruma cihazlarının çalışması: Kaçak akım rölesi ve sigorta, arıza akımının toprağa akabildiği bir yol olduğunda hızlı açar.
Elektronik ve yıldırım: Parafudr ve yıldırımlık, darbeyi toprağa ancak iyi bir topraklama ile aktarır.

Topraklama sistemleri: TT ve TN

TT: Binanın kendi toprak elektrodu vardır, şebekenin nötrü ayrı topraklıdır. Arızada akım topraktan döner; korumayı kaçak akım rölesi sağlar. Müstakil evlerde ve kırsalda yaygındır.
TN-C-S / TN-S: Koruma iletkeni şebekenin topraklı nötrüne bağlıdır. Arıza akımı yüksektir, sigorta da hızlı açabilir. Şehirlerde ve apartmanlarda yaygındır; binada ayrıca temel topraklaması bulunur.

Hangi sistemin kullanıldığını dağıtım şirketinin bağlantı şekli ve tesisat projesi belirler.

Topraklama nasıl yapılır?

Temel topraklaması: Yeni binalarda bina temeline gömülen galvanizli ya da bakır şerit; en iyi ve kalıcı çözüm.
Kazık (çubuk) elektrot: Bakır kaplı çelik kazıklar 1,5–3 m derinliğe çakılır; direnç yetmezse birden fazla kazık aralarında en az kazık boyu kadar mesafeyle bağlanır.
Şerit elektrot: 50–80 cm derinlikte yatay döşenen bakır ya da galvaniz şerit.
Bağlantı: Elektrottan panodaki toprak barasına uygun kesitte sarı-yeşil iletken; bağlantı noktaları korozyona karşı korunur ve kontrol edilebilir bırakılır.
Eş potansiyel bağlantı: Su, doğalgaz borusu, banyo metal aksamı gibi iletken parçalar toprak barasına bağlanır.

Toprağın cinsi (kayalık, kumlu, nemli) direnci çok değiştirir; kuru ve kayalık toprakta daha fazla elektrot gerekir.

Topraklama direnci kaç ohm olmalı?

Kaçak akım rölesiyle korunan TT sistemde şart: RA × IΔn ≤ 50 V. 30 mA röleyle bu teorik olarak çok yüksek bir değere (1.666 Ω) izin verir, ama toprak nemine ve mevsime göre değişeceği için uygulamada çok daha düşük değer hedeflenir.
Yıldırımlık tesisatında genellikle 10 Ω ve altı istenir.
Kesin sınır tesisat türüne ve projeye göre belirlenir.

Topraklama nasıl ölçülür?

Ölçüm, toprak megeri ile iki yardımcı kazık kullanılarak (üç uçlu yöntem) ya da pens tipi ölçerle yapılır. Prizde "toprak var mı" kontrolü için kullanılan priz test cihazları direnç değerini vermez. İş yerlerinde topraklama ölçümü periyodik olarak (genellikle yılda bir) yetkili kişilerce yapılır ve raporlanır.

Şarj istasyonunda topraklama

Elektrikli araç şarj cihazının gövdesi ve aracın şasisi koruma iletkeniyle topraklanır. Birçok şarj cihazı topraklama yoksa ya da kötü ise şarjı başlatmaz. Kurulumdan önce topraklama ölçülür, gerekirse iyileştirilir; şarj hattı ayrıca B tipi ya da 6 mA DC algılamalı korumayla korunur.

Topraklama ve ölçüm işleri yetkili elektrikçi tarafından yapılmalıdır. ENGN, Bursa'da topraklama, elektrik tesisatı ve şarj istasyonu kurulumu hizmeti verir.

Sıkça Sorulan Sorular

Topraklama ne işe yarar?

Bir arızada cihaz gövdesine gelen gerilimi toprağa aktarır; kaçak akım rölesi ya da sigorta devreyi keser ve dokunan kişi çarpılmaz.

Topraklama direnci kaç ohm olmalı?

Kaçak akım rölesiyle korunan TT sistemde RA × IΔn ≤ 50 V şartı sağlanmalı; uygulamada mümkün olduğunca düşük değer hedeflenir. Yıldırımlıkta genellikle 10 Ω ve altı istenir.

Topraklama nasıl ölçülür?

Toprak megeriyle iki yardımcı kazık kullanılarak ya da pens tipi ölçerle. Priz test cihazları yalnız toprak bağlantısının varlığını gösterir, direnç ölçmez.

Evde topraklama nasıl yapılır?

Temel topraklaması, toprağa çakılan bakır kaplı kazık ya da yatay şerit elektrotla; elektrot sarı-yeşil iletkenle panodaki toprak barasına bağlanır.

Topraklama olmadan şarj istasyonu kurulur mu?

Hayır. Şarj cihazının gövdesi ve aracın şasisi topraklanmalıdır; birçok cihaz topraklama yoksa şarjı başlatmaz.

Topraklama ölçümü ne sıklıkla yapılır?

İş yerlerinde genellikle yılda bir, yetkili kişilerce yapılır ve raporlanır. Konutlarda tesisat değişikliğinde ve şarj cihazı gibi yeni yük eklenirken ölçülmesi önerilir.