B ve C tipi sigorta farkı: hangi hatta hangisi, kaç amper seçilir?

Kısa cevap: Otomatik sigortanın üzerindeki harf (B, C, D), sigortanın kısa devrede ne kadar akımda anında açtığını gösterir. B tipi anma akımının 3–5 katında, C tipi 5–10 katında, D tipi 10–20 katında anında açar. Aşırı yükte (uzun süre fazla akım) üçü de aynı şekilde davranır. Konutlarda ve LED aydınlatmada, açılış anında yüksek akım çeken sürücüler yüzünden çoğunlukla C tipi kullanılır; B tipi hattın uzun olduğu ve kısa devre akımının düşük kaldığı yerlerde tercih edilir. Amper değeri ise harfe göre değil kablo kesitine göre seçilir: 1,5 mm² hatta 10 A, 2,5 mm² hatta 16 A gibi.

Etiketteki "C16" ne anlama gelir?

• Harf (C): Açma eğrisi, yani ani (manyetik) açmanın başladığı akım aralığı.
• Sayı (16): Anma akımı. Sigorta bu akımı sürekli taşır; bunun üzerindeki akımlarda ısıl (termik) bölüm zamanla açar.
• 4500 ya da 4,5 kA: Kesme kapasitesi. Sigortanın güvenle kesebileceği en büyük kısa devre akımı.
• 1K, 1K+N, 3K: Kutup sayısı. Monofaze hatta 1 kutuplu (faz) ya da faz + nötr, trifaze hatta 3 kutuplu.

Sigorta nasıl açar? İki bölüm

1. Termik (ısıl) bölüm: Anma akımının biraz üzerindeki aşırı yükte yavaşça ısınır ve açar. Akım ne kadar fazlaysa o kadar çabuk açar. Bu bölüm B, C ve D'de aynıdır.
2. Manyetik bölüm: Kısa devre gibi çok büyük akımlarda saniyenin çok küçük bir kesrinde açar. B, C ve D'yi ayıran bu bölümün devreye girdiği akımdır.

Örnek: 16 A'lik bir sigortada ani açma B tipinde yaklaşık 48–80 A arasında, C tipinde 80–160 A arasında başlar (EN 60898-1).

Ne zaman C tipi?

• LED aydınlatma hatları: LED sürücüler açılışta çok kısa süreli ama yüksek akım çeker. Aynı hatta çok sayıda armatür varsa B tipi sigorta lamba açılırken sebepsiz atabilir.
• Motorlu cihazlar: Kompresör, pompa, çamaşır makinesi, klima gibi kalkışta yüksek akım çeken yükler.
• Trafolu yükler ve sürücü grupları.

Ne zaman B tipi?

• Uzun hatlar: Kablo uzadıkça direnci artar ve hattın sonunda oluşan kısa devre akımı küçülür. Bu akım C tipinin ani açma eşiğine ulaşmazsa sigorta yalnız termik bölümüyle, geç açar. Bahçe, müştemilat, uzak depo gibi uzun hatlarda B tipi kısa devrede daha hızlı ve güvenli açar.
• Ani akımı düşük, sade yükler: Isıtıcı, priz hattındaki küçük cihazlar.

D tipi ise trafolar, kaynak makineleri ve büyük motorlar gibi çok yüksek kalkış akımı olan endüstriyel yükler içindir; konutta kullanılmaz.

Amper nasıl seçilir?

Sigorta cihazı değil kabloyu korur. Bu yüzden önce hattın kablo kesiti ve döşeme şekli belirlenir, sigorta kablonun güvenle taşıyabileceği akımdan büyük seçilmez. Konutlarda tipik eşleşmeler:

• Aydınlatma: 10 A – 1,5 mm²
• Priz: 16 A – 2,5 mm²
• Fırın, klima, termosifon gibi ayrı hatlar: cihaz etiketine göre 16–20 A, 2,5–4 mm²

Hat uzunsa gerilim düşümü yüzünden kesit büyür; bu durumda da sigorta yine kabloya göre seçilir. Sık atan bir sigortayı daha büyüğüyle değiştirmek kabloyu aşırı ısıtır ve yangın riski yaratır. Doğru çözüm yükü ayırmak ya da yeni hat çekmektir.

Kesme kapasitesi: 4,5 kA yeterli mi?

Kesme kapasitesi, sigortanın bulunduğu noktada oluşabilecek en büyük kısa devre akımından büyük olmalıdır. Dağıtım trafosuna uzak çoğu konutta 4,5 kA yeterlidir; trafoya çok yakın binalarda ve ticari tesislerde 6 kA ya da 10 kA istenebilir. Karar projeyi çizen elektrik mühendisinindir.

Legrand XS4 serisi

Sitemizdeki Legrand XS4 monofaze ve trifaze otomatik sigortalar 6 A'den 63 A'e kadar B ve C eğrili seçeneklerle, EN/IEC 60898-1'e göre 4,5 kA kesme kapasitesiyle gelir. Ürün sayfasında eğriyi ve amperi seçebilirsiniz.

Kaçak akım rölesiyle birlikte

Otomatik sigorta aşırı akım ve kısa devreye karşı korur; insanı elektrik çarpmasına karşı korumaz. Bunun için 30 mA kaçak akım rölesi gerekir. İkisi birbirinin yerini tutmaz, panoda birlikte kullanılır.

• → Otomatik sigortalar
• → Evde kaç amper sigorta kullanılır?
• → Kablo kesiti hesabı
• → Kaçak akım rölesi tipleri
• → Monofaze ve trifaze farkı
• → Kaçak akım röleleri