Zaman saati nedir, nasıl bağlanır ve nasıl ayarlanır?

Yazan Engin Demirel · Elektrik teknikeri, usta öğretici · 12 yıl tecrübe

Kısa cevap: Zaman saati, bir devreyi her gün (ya da haftanın belirli günleri) önceden ayarladığınız saatlerde otomatik açıp kapatan, genellikle panoya DIN rayına takılan bir cihazdır. Bahçe ve vitrin aydınlatması, tabela, sirkülasyon pompası, termosifon ve havalandırma için kullanılır. Analog (mekanik) modellerde ayar, kadranın çevresindeki dişler itilerek 15 dakikalık adımlarla yapılır; dijital modeller haftalık program ve daha ince ayar sunar. Büyük ya da çok sayıda LED armatürden oluşan yüklerde zaman saati doğrudan yükü değil bir kontaktörü sürmelidir.

Zaman saati, zaman rölesi ve fotosel farkı

Zaman saati: Takvime ve saate göre çalışır. "Her gün 18:30'da aç, 23:00'te kapat" gibi.
Zaman rölesi: Bir olaydan sonra belirli süre bekler ya da çalışır (ör. merdiven otomatiği gibi gecikmeli kapatma, motor yıldız-üçgen geçişi). Saati bilmez.
Fotosel (alacakaranlık sensörü): Hava kararınca açar, aydınlanınca kapatır. Mevsime kendiliğinden uyar ama gece yarısı kapatamaz.

Bahçe ve tabela aydınlatmasında sık kullanılan çözüm ikisinin birlikte kullanılmasıdır: fotosel akşam açar, zaman saati gece belirli bir saatte kapatır.

Analog mi, dijital mi?

Analog (mekanik): Kadran 24 saatte bir döner, çevresindeki itme dişleri açık kalacak dilimleri belirler. Basit, sağlam, ekranı ve menüsü yoktur. En küçük adım genellikle 15 dakikadır.
Dijital: Haftalık (hatta yıllık) program, dakika hassasiyeti, birden çok kanal, tatil modu ve bazı modellerde konuma göre gün doğumu/batımı hesaplayan astronomik program sunar.

Türkiye 2016'dan beri yaz-kış saati uygulamadığından analog saatte yılda iki kez ayar değiştirme derdi yoktur; yalnız kesinti sonrası yedek süresi önemlidir.

Etikette nelere bakılır?

Program tipi: Günlük (24 saat) ya da haftalık.
En küçük anahtarlama adımı: Ör. 15 dakika.
Yedek (rezerv) süresi: Elektrik kesildiğinde saatin işlemeye devam ettiği süre. Kısa kesintilerde programın kaymaması için önemlidir.
Kontak: Kaç amper anahtarladığı ve kontak tipi (NA: normalde açık; potansiyel serbest olup olmadığı).
Modül genişliği: Panoda kapladığı yer (1 modül = 17,5 mm).

Örnek: Legrand 4 127 90 analog zaman saati günlük programlı, 15 dakika adımlı, 100 saat yedeklidir; 230 V ile beslenir, 1 NA potansiyel serbest kontağı 250 V'ta 16 A anahtarlar ve 1 modül genişliğindedir.

Bağlantı nasıl yapılır?

Zaman saatinin iki ayrı bölümü vardır: saati çalıştıran besleme ve yükü açıp kapatan kontak.

Önce panodaki ilgili sigortayı kapatın ve enerji olmadığını ölçerek doğrulayın.
Besleme: Saatin L ve N uçlarına, bir sigortanın çıkışından faz ve panodan nötr bağlanır.
Kontak: Kontak "potansiyel serbest" ise kendi içinde enerjili değildir. Sigorta çıkışından alınan faz kontağın bir ucuna, kontağın diğer ucundan çıkan faz yüke (lambaya ya da kontaktör bobinine) gider. Yükün nötrü doğrudan panodan gelir.
Büyük yüklerde kontak bir kontaktörün bobinini sürer; lambalar kontaktörün güç kontaklarından beslenir.

Klemens numaraları markaya göre değişir; bağlantıyı her zaman ürünün üzerindeki şemaya göre yapın. Pano işini yetkili bir elektrikçiye yaptırın.

Ne zaman kontaktör gerekir?

Kontaktör, zaman saatinin küçük kontağını korur ve büyük yükleri güvenle anahtarlar. Şu durumlarda kullanın:

Toplam yük kontağın değerine yaklaşıyorsa.
Çok sayıda LED armatür ya da projektör bağlanacaksa: LED sürücüler açılışta anlık yüksek akım çeker ve kontağı zamanla yapıştırabilir.
Motor, pompa, ısıtıcı gibi yükler varsa.
Trifaze yük anahtarlanacaksa.

Analog zaman saati nasıl ayarlanır?

Kadranı çevirerek şu anki saati işaretin hizasına getirin.
Işığın açık kalmasını istediğiniz her 15 dakikalık dilimin dişini itin (ör. 18:30–23:00 arası).
Varsa seçme anahtarını otomatik konuma alın. Çoğu modelde sürekli açık ve sürekli kapalı konumları da vardır.
Yedek pilin dolması için cihaz bir süre enerjili kalmalıdır; ilk gün programı bir kez kontrol edin.

Kullanım örnekleri

Bahçe ve cephe aydınlatması: fotoselle akşam açılır, zaman saatiyle gece yarısı kapatılır.
Vitrin ve tabela: kapanıştan sonra belirli saate kadar yanar.
Site ortak alanları ve otopark aydınlatması.
Sirkülasyon pompası, termosifon, havalandırma fanı.

Sıkça Sorulan Sorular

Zaman saati ne işe yarar?

Bir devreyi her gün ya da haftanın belirli günleri ayarladığınız saatlerde otomatik açıp kapatır. Bahçe, vitrin ve tabela aydınlatması, pompa ve termosifon için kullanılır.

Zaman saatine kaç lamba bağlanır?

Kontağın amper değerine ve yükün türüne bağlıdır. Çok sayıda LED armatür ya da büyük yükler için zaman saatinin doğrudan yükü değil bir kontaktörü sürmesi önerilir.

Elektrik kesilince zaman saati ayarı bozulur mu?

Yedekli modeller kesinti boyunca işlemeye devam eder; yedek süresi etiketinde yazar (ör. 100 saat). Yedek süresi biterse saat yeniden ayarlanmalıdır.

Zaman saati ile fotosel birlikte kullanılır mı?

Evet. En yaygın kullanım fotoselin hava kararınca açması, zaman saatinin gece belirli bir saatte kapatmasıdır.

Zaman saati ile zaman rölesi aynı şey mi?

Hayır. Zaman saati takvim ve saate göre çalışır; zaman rölesi bir olaydan sonra belirli bir süre gecikme ya da çalışma sağlar.