Dış cephe aydınlatması nasıl yapılır? Wallwasher, aplik ve projektör

Kısa cevap: Dış cephe aydınlatmasında önce cepheyi nasıl göstermek istediğinize karar verilir, armatür sonra seçilir. Düz ve geniş bir yüzeyi eşit aydınlatmak için wallwasher (duvar yıkama), taş, tuğla ya da ahşap dokusunu öne çıkarmak için duvara çok yakın sıyırma ışık, giriş ve pencere aralarında ritim için çift yönlü (aşağı-yukarı) aplik, kolon, kule ya da tabela gibi tek bir öğeyi vurgulamak için dar açılı projektör kullanılır. Dış mekânda en az IP65 (zemine gömülüde IP67), sıcak beyaz (2700–3000K) ya da modern cephede nötr beyaz (4000K), tek bir renk sıcaklığı, ayrı bir hat ve 30 mA kaçak akım koruması, zaman saati ya da alacakaranlık sensörüyle kontrol temel kurallardır.

Önce amaç: cephede ne görünsün?

• Bütün cephe: Bina gece de tanınsın, kütle okunsun. Wallwasher ya da geniş açılı projektörlerle eşit bir ışık.
• Doku: Doğal taş, tuğla, ahşap çıta, brüt beton. Işık yüzeye çok dar bir açıyla vurmalı ki gölgeler dokuyu göstersin.
• Ritim: Giriş, pencere araları, pilastrlar. Aynı aralıkla dizilmiş aplikler ya da yukarı vuran gömme armatürler.
• Vurgu: Kolon, kule, logo, ağaç. Dar açılı projektör ya da spot.
• Güvenlik ve yönlendirme: Kapı, merdiven, yürüyüş yolu. Burada amaç aydınlık seviyesidir; bahçe ve yol için bahçe aydınlatması rehberine bakın.

Bir cephede bu katmanlardan iki ya da üçü yeterlidir; hepsini birden kullanmak cepheyi karmaşık gösterir.

Wallwasher ile duvar yıkama

Wallwasher, ışığı uzun ve dar bir gövdeden duvar boyunca yayan lineer armatürdür. Zemine, saçak altına ya da duvara monte edilir; ışık aşağıdan yukarı ya da yukarıdan aşağı verilir. Boylar uç uca dizilerek uzun cepheler kesintisiz aydınlatılır.

• Yıkama (washing): Armatür duvardan biraz uzağa konur; ışık yüzeye daha dik geldiği için eşit dağılır, doku yumuşar. Düz sıva ve boyalı cephelerde kullanılır.
• Sıyırma (grazing): Armatür duvarın dibine, birkaç on santimetre içine konur; ışık yüzeyi yalayarak çıkar. Taş ve tuğlada etkileyicidir; ama sıva bozukluklarını da gösterir.
• Işın açısı: Yüksek cephede ışığın tepeye ulaşması için dar açı, alçak ve geniş duvarda geniş açı seçilir. Doğru açı ve uzaklık en iyi akşam bir deneme armatürüyle görülür.

ENGN'de Lamptime OW11 ve OW12 zemine ya da duvara montaj ayaklı, açısı ayarlanabilir wallwasher'lardır (OW11 6–48 W, OW12 12–72 W); OW14 ise zemine gömülür ve gündüz görünmez (12–48 W). Üçü de IP67, 2700K–6500K ışık rengi seçenekli ve 220–240 V AC ile çalışır.

Aplikler: giriş ve ritim

Dış cephe apliği ışığı bir ya da iki yöne verir ve duvarda ışık deseni oluşturur. Çift yönlü (up-down) aplikler kapı ve pencere aralarında eşit aralıkla dizildiğinde cepheye ritim verir. Dikkat edilecekler:

• Montaj yüksekliği ve aralığı bütün cephede aynı olmalı; bir aplik bile kaydığında göze batar.
• Göz hizasındaki apliklerde ışık kaynağı doğrudan görünmemeli (kamaşma).
• Yağmur alan yüzde en az IP65; yatay yüzeye ters monte edilecekse üreticinin izin verdiği montaj yönüne bakın.
• Mantolamalı (ısı yalıtımlı) cephede aplik, yalıtımı ezmeyen uygun dübel ya da montaj bloğuyla takılır; kablo geçişi sızdırmaz yapılır.

Örneğin Lamptime GW55 entegre LED'li IP65 dış mekân apliğidir (6 W); duylu modellerde (GW51, GW52, GW53) lamba değiştirilebilir. İç mekâna yönelik lineer duvar aplikleri (ör. IP20 olanlar) dış cephede kullanılmaz.

Projektörle vurgu

Projektör, cephede bir öğeyi ya da büyük bir alanı uzaktan aydınlatır. Cephe vurgusunda düşük güç ve dar açı çoğu zaman yeterlidir; yüksek güç otopark, saha ve depo alanı içindir. Kaç watt ve kaç lümen gerektiğini LED projektör kaç watt olmalı rehberinde hesapladık. Cephede dikkat edilecek nokta, projektörün komşu pencerelere, yola ve gökyüzüne taşmamasıdır: projektör olabildiğince yüzeye yakın ve yüzeye doğru yönlendirilir.

Renk sıcaklığı ve renk

• 2700–3000K: Taş, tuğla, ahşap ve klasik cephelerde sıcak, davetkâr bir görünüm.
• 4000K: Beyaz sıva, cam, metal kaplamalı modern cephelerde temiz bir görünüm.
• Tek renk sıcaklığı: Aynı cephede farklı kelvinler (ör. 3000K aplik, 6500K projektör) dağınık durur. Bütün armatürler aynı renkte seçilir.
• Renkli (RGB) ışık: Kalıcı kullanımda çabuk eskir; bayram ve etkinlik için ayrı bir katman olarak düşünülebilir.

Kelvin ve lümen kavramları için lümen, watt ve renk sıcaklığı rehberine bakabilirsiniz.

IP, IK ve dayanıklılık

Duvardaki armatürde en az IP65, zemine gömülü armatürde IP67 gerekir; gömülü armatürün altına su birikmemesi için çakıl drenaj yapılır. Üzerine basılabilecek gömme armatürde darbe dayanımı (IK) ve taşıma yükü üreticinin föyünden kontrol edilir; araç geçen yerde araç yüküne uygun model seçilir. Deniz kenarı ve sanayi bölgesinde gövde boyası ve vida malzemesi korozyona dayanıklı olmalıdır. Sınıflar için IP koruma sınıfları rehberine bakın.

Kablolama ve koruma

1. Cephe aydınlatması panoda ayrı bir hat olarak çekilir; 30 mA kaçak akım rölesiyle korunur.
2. Toprak altında kablo koruma borusu içinde, duvarda sızdırmaz buat ve rakorlarla ilerlenir; dış mekâna uygun, UV dayanımlı kablo kullanılır.
3. Uzun hatlarda gerilim düşümü hesaplanır (kablo kesiti hesabı).
4. Bağlantılar armatürün içinde ya da IP68 bağlantı kutusunda yapılır; açıkta ek bırakılmaz.
5. Armatür başına sürücü ayrıysa sürücü de dış mekâna uygun olmalı ya da korunaklı bir yerde durmalıdır.

Apartmanlarda cephe ortak alandır; armatür takmadan önce yönetimin kararı alınır. Şebeke bağlantısı yetkili elektrikçi tarafından yapılmalıdır.

Kontrol: ne zaman yansın?

• Alacakaranlık (fotosel) sensörü: Hava kararınca yakar, aydınlanınca söndürür.
• Astronomik zaman saati: Gün batımı ve doğumunu takvimden hesaplar; gece yarısı gibi bir saatte cephe ışığını kapatıp yalnız güvenlik ışığını açık bırakabilir.
• Hareket sensörü: Giriş ve kapı önünde; ayrıntılar hareket sensörlü aydınlatma rehberinde.
• Dimleme: DALI ya da 1–10 V sürücülü armatürlerle gece yarısından sonra ışığı azaltmak hem enerji hem ışık kirliliği için iyidir.

Işık kirliliğini azaltmak

• Işığı yukarıdan aşağıya vermek mümkünse onu tercih edin; aşağıdan yukarı verilen ışığı saçak, korniş gibi bir öğeyle sınırlayın.
• Armatürü yüzeye doğru yönlendirin, gerekirse siperlik ya da bal peteği kullanın.
• Komşu pencerelere ve yola ışık taşırmayın; sürücü kamaşmasına yol açmayın.
• Gerektiğinden parlak yapmayın: Cephenin çevresindeki sokak ışığından biraz parlak olması çoğu zaman yeterlidir.
• Gece geç saatlerde kapatın ya da kısın.

Kısa plan

1. Cepheyi gündüz fotoğraflayın; göstermek istediğiniz yüzeyleri ve öğeleri işaretleyin.
2. Her yüzey için tekniği seçin: yıkama, sıyırma, aplik ritmi, projektör vurgusu.
3. Renk sıcaklığını tek bir değerde sabitleyin.
4. Armatür konumlarını, kablo güzergâhını ve pano hattını planlayın.
5. Mümkünse akşam bir deneme armatürüyle açı ve uzaklığı görün.
6. Kontrol senaryosunu (sensör, saat, dimleme) belirleyin.

ENGN, Bursa'da cephe ve dış mekân aydınlatma projelerinde armatür seçimine ve uygulamaya yardımcı olur; Lamptime wallwasher, projektör ve dış mekân armatürlerini sipariş üzerine sağlar.

• → LED wallwasher IP67 – Lamptime OW11
• → LED wallwasher sıva altı IP67 – Lamptime OW14
• → Dış mekân aplik IP65 LED – Lamptime GW55
• → Wallwasher