LED sürücü (driver) nasıl seçilir? Sabit akım ve sabit gerilim farkı

Kısa cevap: LED sürücü iki türdür. Sabit akım (CC) sürücü LED'e sabit bir akım verir (ör. 350 mA, 700 mA) ve çıkış gerilimi bağlanan LED'e göre bir aralıkta değişir; spot, downlight, panel ve armatür içindeki LED kartlar böyle çalışır. Sabit gerilim (CV) sürücü sabit bir gerilim verir (12 V, 24 V, 48 V) ve akım bağlanan yüke göre değişir; şerit LED, LED bar ve magnet ray sistemleri böyle çalışır. Doğru sürücü için önce türü, sonra akımı ya da gerilimi, en son gücü eşleştirirsiniz; dimleme yöntemi, kullanım yeri ve ani akım da seçimi belirler.

Sabit akım ve sabit gerilim farkı

LED bir akım elemanıdır: ışık miktarını ve ısınmayı üzerinden geçen akım belirler. Bu yüzden LED'ler ya akımı doğrudan sınırlayan bir sürücüyle ya da akım sınırlaması kendi üzerinde (direnç veya devre) olan modüllerle kullanılır.

• Sabit akım (CC): Etikette 350 mA, 500 mA, 700 mA, 1050 mA gibi bir akım ve 9–42 V gibi bir gerilim aralığı yazar. LED'ler genellikle seri bağlanır; her LED aynı akımı alır.
• Sabit gerilim (CV): Etikette 12 V DC, 24 V DC ya da 48 V DC ve en yüksek güç (W) yazar. Yükler paralel bağlanır; şerit LED'in her bölümü akımını kendisi sınırlar.

İki tür birbirinin yerine kullanılamaz. Sabit gerilim sürücüye doğrudan bağlanan bir LED kart aşırı akım çekip kısa sürede bozulabilir; sabit akım sürücüye bağlanan şerit LED ise ya hiç yanmaz ya da yanlış çalışır.

Sabit akım sürücü nasıl eşleştirilir?

1. Akım: Sürücünün çıkış akımı LED kartın ya da armatürün etiketindeki akıma eşit olmalıdır. 700 mA'lık bir karta 1050 mA vermek ömrünü kısaltır; 350 mA vermek ışığı azaltır.
2. Gerilim aralığı: LED'lerin toplam ileri gerilimi sürücünün çıkış aralığının içinde kalmalıdır. Örneğin her biri yaklaşık 3 V olan 10 seri LED yaklaşık 30 V ister; 9–42 V aralıklı sürücü uygundur, 3–12 V aralıklı sürücü değildir.
3. Güç: Akım × gerilim, sürücünün en yüksek gücünü aşmamalıdır (0,7 A × 30 V ≈ 21 W için 25 W ya da üstü bir sürücü).

Ayarlanabilir akımlı (DIP anahtarlı ya da programlanabilir) sürücülerde akım montajdan önce ayarlanır. Armatür değişimlerinde eski sürücünün etiketi en güvenilir kaynaktır; aynı akım ve aralıkta bir sürücü seçilir.

Sabit gerilim sürücü nasıl eşleştirilir?

Gerilim aynı olmalıdır: 24 V şerit 24 V sürücüyle çalışır. Güç, bağlanan yüklerin toplamına yaklaşık %20 pay eklenerek seçilir; sürücüyü sürekli tam yükte çalıştırmak ısınmayı ve arıza riskini artırır. Şerit LED'de metre başına watt, uzun hatlarda gerilim düşümü ve birden fazla besleme noktası konularını ayrıntılı olarak şerit LED trafo hesabı rehberinde anlattık; burada tekrarlamıyoruz.

Magnet ray sistemleri de sabit gerilimle çalışır: Lamptime magnet rayda sürücü şebekeyi 48 V DC'ye çevirir ve raya takılan bütün armatürlerin toplam gücüne göre seçilir. Lamptime'ın bu sistem için 150 W ve 250 W sürücüleri vardır; uzun ve kalabalık hatlarda birden fazla sürücü ve enerji girişi kullanılır.

Dimleme: DALI, 0–10 V, faz kesme ve PWM

Işığı kısmak istiyorsanız sürücü buna uygun seçilmelidir; dimlenemeyen sürücüye dimmer bağlamak titreme ve arıza yapar.

• DALI: Dijital ve adreslenebilir; her armatür ayrı ayrı kısılabilir, sahneler kurulabilir. Ofis, otel ve mağaza projelerinde yaygındır. Renk sıcaklığı da değiştirilecekse DALI DT8 sürücü gerekir.
• 1–10 V / 0–10 V: Ayrı iki damarlı kontrol hattıyla analog kısma; basit ve yaygın.
• Faz kesme (triyak, uç veya sırt kesme): Mevcut duvar dimmeriyle çalışır; sürücünün bu dimmer tipine uygun olduğu etiketinde yazmalıdır.
• PWM: Şerit LED'de sürücüyle şerit arasına konan kontrolcüyle yapılır.

Aynı hatta farklı marka dimmer ve sürücü karıştırmak titremenin en sık sebebidir. Lamptime'ın birçok armatüründe ve şerit LED sürücülerinde DALI seçeneği vardır; ürün sayfasında kontrol seçeneği olarak görünür.

Verim, güç faktörü ve ömür

• Verim: Sürücünün şebekeden çektiği gücün ne kadarını LED'e verdiğini gösterir; kalan kısım ısıya dönüşür. Verimi yüksek sürücü daha az ısınır.
• Güç faktörü (PF): 0,9 ve üstü iyi kabul edilir. Düşük güç faktörlü çok sayıda sürücü bir arada kullanıldığında şebekeden daha fazla akım çeker; büyük projelerde önemlidir.
• Titreşim (flicker): Kaliteli sürücü çıkışı düzgündür; kamerada çizgilenme ya da göz yorgunluğu yapmaz.
• Sıcaklık: Sürücü ömrünü en çok sıcaklık kısaltır. Etikette tc noktası ve ortam sıcaklığı sınırı yazar; kapalı, havasız asma tavan boşluklarına ya da sıcak tavan arasına sıkıştırmayın.

Kullanım yeri ve IP

İç mekânda kuru ortamda IP20 sürücü yeterlidir. Banyo, mutfak tezgâh altı gibi nem olabilecek yerlerde ve dış mekânda IP65–IP67 sürücü ya da sürücüyü korunaklı bir kutuya almak gerekir; kablo girişleri de aynı korumada olmalıdır. Ayrıntılar için IP koruma sınıfları rehberine bakın. Sürücü, bakım için ulaşılabilecek bir yere konmalıdır.

Ani akım ve bir sigortaya kaç sürücü?

LED sürücüler açılış anında çok kısa süreli ama yüksek bir ani akım (inrush) çeker. Aynı sigortaya çok sayıda sürücü bağlandığında, toplam güç düşük olsa bile otomatik sigorta açılışta atabilir. Sürücü üreticileri teknik föyde, B ve C eğrisi 10 A ve 16 A sigortalar için en fazla kaç sürücü bağlanabileceğini tablo olarak verir; hesap bu tabloya göre yapılır. Çözümler: hatları bölmek, C eğrisi sigorta kullanmak (uygunsa) ya da ani akım sınırlayıcı kullanmak. Sigorta seçimi için evde sigorta ve elektrik panosu rehberine bakabilirsiniz. Sürücülerin kaçak akım rölesini attırdığı durumlar için kaçak akım rölesi tipleri rehberinde A tipi rölenin neden önerildiğini anlattık.

Sürücü arızası belirtileri

• Işık titriyor, yanıp sönüyor ya da açıldıktan birkaç saniye sonra yanıyor.
• Bir süre çalışıp kapanıyor, soğuyunca yeniden yanıyor (aşırı ısınma koruması).
• Kapalıyken LED'ler çok hafif ışıyor (anahtarın nötrü kesmesi ya da uzun kablodaki kaçak gerilim de sebep olabilir).
• Sürücüden vızıltı geliyor, gövdesi çok ısınıyor ya da kokuyor.
• Dimlenince titriyor (dimmer ve sürücü uyumsuz).

Önce sürücü çıkışı ölçülür: sabit gerilimde etiketteki gerilim, sabit akımda yük takılıyken akım. Çıkış yoksa ya da dalgalanıyorsa sürücü değiştirilir; çıkış doğruysa sorun LED kartta ya da bağlantıdadır. Ölçüm ve şebeke bağlantısı yetkili elektrikçi tarafından yapılmalıdır.

Seçim özeti

1. LED kartın ya da şeridin etiketine bakın: mA mı yazıyor (sabit akım), V mi (sabit gerilim)?
2. Akımı ya da gerilimi birebir eşleştirin.
3. Gücü hesaplayıp pay bırakın.
4. Dimleme yöntemini seçin (yok, DALI, 1–10 V, faz kesme).
5. Kullanım yerine göre IP ve sıcaklık sınırına bakın.
6. Bir sigortaya bağlanacak sürücü sayısını üreticinin tablosuyla kontrol edin.

ENGN, Bursa'da aydınlatma projelerinde sürücü ve armatür seçimine yardımcı olur; Lamptime ürünlerini sipariş üzerine sağlar.

• → Gizli ışık nasıl yapılır?
• → Şerit LED sürücüsü 24 V DC – Lamptime BDPL
• → Magnet ray 48 V sürücü ve bağlantı aksesuarları – Lamptime MA50
• → Şerit LED ve profiller
• → Magnet aydınlatma
• → Bursa aydınlatma mağazası