Kablo kesiti hesabı: akım taşıma ve gerilim düşümü (örneklerle)

Yazan Engin Demirel · Elektrik teknikeri, usta öğretici · 12 yıl tecrübe

Kısa cevap: Kablo kesiti iki şarta göre seçilir: kablo hattın akımını ısınmadan taşımalı (akım taşıma kapasitesi) ve hat boyunca gerilim düşümü sınırın altında kalmalı. Monofaze hatta gerilim düşümü %e = (2 × L × P × 100) ÷ (k × S × U²), trifazede %e = (L × P × 100) ÷ (k × S × U²) ile hesaplanır (L metre, P watt, S mm², bakır için k = 56, U monofazede 230, trifazede 400 V). Türkiye'de iç tesisatta aydınlatma hatlarında %1,5, kuvvet ve priz hatlarında %3 düşüm sınırı esas alınır. İki şarttan hangisi daha büyük kesit istiyorsa o seçilir.

1. Akım taşıma kapasitesi

Kablo, hattın sigortasından büyük akım taşıyabilmelidir. Konut tesisatında yaygın eşleşmeler:

1,5 mm² → 10 A (aydınlatma)
2,5 mm² → 16 A (priz)
4 mm² → 20–25 A
6 mm² → 32 A
10 mm² → 40–50 A

Kablonun boru içinde mi, toplu mu, sıcak ortamda mı döşendiği bu değerleri düşürür (düzeltme katsayıları); kesin değer kablo üreticisinin tablosundan ve döşeme şeklinden bulunur.

2. Gerilim düşümü

Uzun hatlarda akım taşıma yeterli olsa bile gerilim düşer: lamba sönük yanar, motor zorlanır, şarj cihazı gücünü düşürür ya da hata verir.

Monofaze: %e = (2 × L × P × 100) ÷ (k × S × U²), U = 230 V
Trifaze: %e = (L × P × 100) ÷ (k × S × U²), U = 400 V
Bakır için k = 56, alüminyum için k = 35.

Örnek 1: 7,4 kW monofaze şarj cihazı, 25 m

P = 7.400 W, L = 25 m, S = 6 mm²: %e = (2 × 25 × 7.400 × 100) ÷ (56 × 6 × 230²) = 37.000.000 ÷ 17.774.400 ≈ %2,1

Sınır (%3) içinde. Aynı hat 40 m olsaydı %3,3 çıkar; 10 mm² ile %2'ye iner. Şarj hattında hedef çoğunlukla %3'ün altında, mümkünse daha düşüktür; çünkü şarj saatlerce tam yükte sürer.

Örnek 2: 11 kW trifaze şarj cihazı, 30 m

P = 11.000 W, L = 30 m, S = 4 mm²: %e = (30 × 11.000 × 100) ÷ (56 × 4 × 400²) = 33.000.000 ÷ 35.840.000 ≈ %0,9

Trifaze aynı gücü daha düşük akımla taşıdığı için düşüm küçüktür; burada kesiti akım taşıma şartı (16 A → 2,5–4 mm²) belirler.

Örnek 3: Bahçe aydınlatması, 230 V, 60 m, 300 W

S = 1,5 mm²: %e = (2 × 60 × 300 × 100) ÷ (56 × 1,5 × 52.900) = 3.600.000 ÷ 4.443.600 ≈ %0,8 — uygun. 12–24 V düşük gerilimli sistemlerde ise U çok küçük olduğundan düşüm hızla büyür; aynı güç için çok daha kalın kablo ya da birden fazla sürücü gerekir.

Dikkat edilecekler

Hat uzunluğu panodan son cihaza kadar olan gerçek kablo boyudur (dikey çıkışlar dahil).
Kesit büyüdükçe kablo ve klemens uyumu kontrol edilmeli; büyük kesit küçük klemense sığmaz.
Ana besleme (sayaçtan panoya) hattındaki düşüm de toplama eklenir.
Hesap fikir vermek içindir; tesisat projesi ve yetkili elektrikçi kesin seçimi yapar.

ENGN, Bursa'da şarj istasyonu hattı, elektrik tesisatı ve dış aydınlatma için kablo hesabı ve montaj hizmeti verir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kablo kesiti nasıl hesaplanır?

Önce hattın akımına göre akım taşıma kapasitesi, sonra hat uzunluğuna göre gerilim düşümü kontrol edilir; hangisi daha büyük kesit istiyorsa o seçilir.

Gerilim düşümü formülü nedir?

Monofaze: %e = (2 × L × P × 100) ÷ (k × S × U²); trifaze: %e = (L × P × 100) ÷ (k × S × U²). Bakırda k = 56; U monofazede 230, trifazede 400 V.

İzin verilen gerilim düşümü ne kadar?

Türkiye'de iç tesisatta aydınlatma hatlarında %1,5, kuvvet ve priz hatlarında %3 esas alınır.

7,4 kW şarj cihazı için kaç mm² kablo gerekir?

32 A için en az 6 mm². 25 m'de düşüm yaklaşık %2,1; 40 m ve üzerinde 10 mm² tercih edilir.

11 kW trifaze şarj için kablo kesiti?

3 × 16 A için genellikle 5 × 2,5–4 mm²; 30 m'de 4 mm² ile düşüm yaklaşık %0,9.

Alüminyum kablo ile bakır arasında fark var mı?

Evet; alüminyumun iletkenliği düşüktür (k = 35, bakır 56), aynı akım ve düşüm için daha büyük kesit gerekir.