Ev elektrik tesisatı yenileme: ne zaman gerekir, nasıl yapılır?

Yazan Engin Demirel · Elektrik teknikeri, usta öğretici · 12 yıl tecrübe

Kısa cevap: Tesisat 25–30 yıldan eskiyse, prizlerde topraklama yoksa, panoda kaçak akım rölesi bulunmuyorsa, sigortalar sık atıyor, priz ve fişler ısınıyor ya da kararıyorsa, ya da klima, ankastre fırın, elektrikli araç şarjı gibi yeni büyük yükler eklenecekse tesisatın elden geçirilmesi gerekir. Yenileme önce ölçümle başlar: topraklama, yalıtım ve kaçak akım testleri hangi hatların kalabileceğini, hangilerinin değişmesi gerektiğini gösterir. Çoğu evde en büyük güvenlik kazancı pano yenilemesi (30 mA kaçak akım rölesi, uygun sigortalar) ve topraklamadır.

Eski tesisatın belirtileri

Prizlerin çoğu topraklamasız (iki delikli, yan topraklama kontağı yok).
Panoda kaçak akım rölesi yok ya da test düğmesine basınca açmıyor.
Eski tip porselen buşonlu sigortalar ya da sık atan otomatik sigortalar.
Priz, fiş ya da anahtar ısınıyor, kararmış ya da çatırdama sesi var.
Lambalar büyük bir cihaz çalışınca titriyor ya da kısılıyor.
Duvardan çıkan kablolarda sertleşmiş, çatlamış yalıtım; alüminyum iletken.
Tek hatta çok fazla priz ve çoklu priz kullanımı.

Bu belirtilerden biri bile varsa bir elektrikçiye kontrol ettirin; ısınan ve kararan bağlantılar yangın riskidir.

Önce ölçüm: hangi hat kalır, hangisi değişir?

Topraklama ölçümü: Topraklama var mı, direnci yeterli mi?
Yalıtım ölçümü: Kabloların yalıtımı sağlam mı? Düşük değer, nemli ya da yıpranmış kabloyu gösterir.
Kaçak akım testi: Röle doğru akımda ve sürede açıyor mu?
Hat ve yük kontrolü: Hangi sigorta hangi hattı besliyor, kablo kesitleri yüke uygun mu?

Ölçüm sonucuna göre bazı hatlar korunup yalnız pano ve uç noktalar yenilenebilir; bazı evlerde ise kabloların tamamen değişmesi gerekir.

Kısmi mi, tam yenileme mi?

Kısmi yenileme: Pano yenilemesi, topraklama hattı, belirli odalarda priz ve anahtarlar, büyük cihazlar için ayrı hatlar. Kablolar sağlamsa ve borular içinden değişebiliyorsa en ekonomik yoldur.
Tam yenileme: Bütün hatlar baştan çekilir. Kablolar borusuz sıvaya gömülüyse ya da yalıtım bozuksa, ayrıca tadilat (sıva, boya, mutfak ve banyo yenilemesi) yapılıyorsa mantıklıdır; kırım işi zaten yapılacağı için en uygun zamandır.

Yenilemede yapılanlar

Pano: Hatlar ayrı sigortalara bölünür, 30 mA kaçak akım rölesi (tercihen A tipi) eklenir, gerekiyorsa parafudr konur. İç tesisat yönetmeliği konutlarda 30 mA kaçak akım korumasını zorunlu tutar.
Topraklama: Bina topraklamasına bağlanan ayrı koruma iletkeni (sarı-yeşil) bütün prizlere ve metal gövdeli armatürlere ulaşır.
Hatlar: Aydınlatma 1,5 mm², prizler 2,5 mm²; fırın, klima, termosifon ve şarj istasyonu gibi büyük yükler için ayrı hatlar.
Renk düzeni: Faz kahverengi (trifazede kahverengi, siyah, gri), nötr mavi, toprak sarı-yeşil. Eski renk düzeniyle karışık tesisat bakımda hata yaptırır.
Uç noktalar: Topraklı priz ve yeni anahtarlar; ıslak hacimlerde uygun IP sınıfı.

Abonelik gücü ve trifaze

Yeni büyük yükler (elektrikli ocak, ısı pompası, şarj istasyonu) eklenecekse dağıtım şirketindeki bağlantı gücü de yetmeyebilir. Gerekirse güç artışı ya da monofazeden trifazeye geçiş başvurusu yapılır. Bunu yenilemeden önce bilmek pano ve kablo seçimini değiştirir.

Oturulan evde yenileme

Tam yenileme oturulan evde oda oda yapılabilir; her gün sonunda enerji verilebilecek şekilde planlanır. Kırım varsa toz ve gürültü olur, mobilyaların korunması gerekir. Dış kanal (yüzeyden geçen plastik kanal) kırımı azaltır ama görünüşü değiştirir; sıva altı daha temizdir.

Maliyeti neler etkiler?

Evin büyüklüğü ve nokta (priz, anahtar, lamba) sayısı
Kabloların borudan değişip değişmeyeceği ya da kırım gerekip gerekmediği
Pano ve koruma cihazlarının sayısı ve markası
Topraklamanın yeniden yapılması gerekip gerekmediği
Anahtar-priz serisi ve armatürler
Sıva, boya gibi inşaat işlerinin kapsamda olup olmadığı

Fiyat keşif ve ölçümden sonra kalem kalem verilmelidir.

ENGN ile Bursa'da

Bursa'da villa, konut ve ofislerde elektrik tesisatını temelden anahtar teslime yapıyoruz; kapsamlı yenileme işlerini keşifte kapsamına göre değerlendiriyoruz. Ayrıntı ve teklif için elektrik taahhüt sayfamıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Elektrik tesisatı kaç yılda bir yenilenmeli?

Kesin bir süre yoktur; kablo yalıtımı ve bağlantılar yaşlandıkça bozulur. 25–30 yıldan eski, topraklamasız ya da kaçak akım rölesi olmayan tesisatlar ölçümle kontrol edilmeli ve gerekirse yenilenmelidir.

Tesisatı kırmadan yenilemek mümkün mü?

Kablolar boru içindeyse çoğu zaman eski kablo çekilip yenisi aynı borudan geçirilebilir. Borusuz gömülü kablolarda kırım ya da dış kanal gerekir.

Eski evde kaçak akım rölesi zorunlu mu?

İç tesisat yönetmeliği konutlarda 30 mA kaçak akım korumasını şart koşar. Eski evde yoksa panoya eklenmesi en önemli güvenlik iyileştirmesidir.

Prizlerde topraklama yoksa ne yapılmalı?

Topraklama hattı çekilmeli ve bina topraklamasının durumu ölçülmelidir. Topraklamasız prize topraklı cihaz takmak elektrik çarpması riskini artırır.

Tesisat yenilenirken elektrikli araç şarjı düşünülmeli mi?

Evet. Şarj istasyonu için panodan ayrı bir hat ve uygun kesit gerekir; yenileme sırasında planlanırsa sonradan kablo çekmek gerekmez.