Monofaze ve trifaze kaçak akım rölesi: 2 kutup mu 4 kutup mu, kaç amper?

Kısa cevap: Monofaze (230 V, faz + nötr) tesisatta 2 kutuplu, trifaze (400 V, eski adıyla 380 V; 3 faz + nötr) tesisatta 4 kutuplu kaçak akım rölesi kullanılır. Rölenin anma akımı önündeki sigortadan küçük olmamalıdır; evlerde en yaygın seçim 40 A, 30 mA'dir. Nötr mutlaka röleden geçmelidir. Rölenin test düğmesine ayda bir basın; bağlantıyı yetkili elektrikçi yapmalıdır.

Kaçak akım rölesi ne yapar, ne yapmaz?

Kaçak akım rölesi, hattan giden akımla dönen akım arasındaki farkı ölçer. Fark rölenin hassasiyet değerine (30 mA ya da 300 mA) ulaşınca devreyi keser. Böylece biri elektriğe kapıldığında ya da bir kablonun yalıtımı bozulduğunda elektrik kesilir.

Röle kısa devre ve aşırı yüke karşı koruma yapmaz. Bu iş otomatik sigortanındır; röle her zaman uygun bir sigortayla birlikte kullanılır. Sigorta seçimi için B ve C tipi sigorta farkı ve hangi hatta kaç amper sigorta rehberlerine bakın.

2 kutup ile 4 kutup arasındaki fark

• 2 kutup (1 faz + nötr): Monofaze ev tesisatı ve monofaze hatlar içindir. Rölenin bir girişine faz, diğerine nötr bağlanır. Panoda yaklaşık 2 modül yer kaplar.
• 4 kutup (3 faz + nötr): Trifaze tesisat, trifaze sayaç çıkışı ve trifaze cihaz hatları (trifaze şarj istasyonu, motor, kompresör) içindir. Üç faz ve nötr röleden geçer. Panoda yaklaşık 4 modül yer kaplar.

Trifaze bir hatta 2 kutuplu röle kullanılmaz; röle üç fazın akımını görmez. Evinizin monofaze mi trifaze mi olduğunu bilmiyorsanız önce evde trifaze var mı rehberine, iki sistemin farkı için monofaze ve trifaze farkı rehberine bakın.

Trifaze tesisatta üç kutuplu (nötrsüz) röleler de vardır; bunlar nötrü olmayan özel tesislerde kullanılır. Ev ve iş yerinde nötr bulunduğu için 4 kutuplu röle seçilir.

Bağlantı: nötr neden röleden geçmeli?

Röle, içinden geçen bütün iletkenlerin akımını karşılaştırır. Monofazede faz ve nötr, trifazede üç faz ve nötr röleden geçmelidir. En sık yapılan hatalar şunlardır:

• Nötrün röleyi atlaması: Nötr röleye bağlanmadan doğrudan baraya giderse röle her yük çektiğinizde fark görür ve sürekli atar.
• Nötrlerin karışması: Rölenin çıkışındaki nötr, başka bir rölenin ya da korumasız bir devrenin nötrüyle birleştirilmemelidir. Bu da açıklanamayan atmalara yol açar.
• Nötrün toprakla birleştirilmesi: Röleden sonra nötr ve toprak birbirine bağlanırsa röle ya atar ya da kaçağı doğru göremez.
• Giriş ve çıkışın ters bağlanması: Röle üzerindeki giriş ve çıkış işaretlerine uyulmalıdır.

Rölenin üzerinde ya da kutusunda bağlantı şeması bulunur; nötr klemensi "N" ile işaretlidir. Örneğin Legrand XC10 4 kutuplu rölelerde nötr sol taraftadır. Topraklama tesisatın ayrı bir parçasıdır, röle topraklama yerine geçmez; ayrıntı için topraklama rehberi.

Trifaze röle monofaze hatta kullanılabilir mi?

Elinizde 4 kutuplu röle varsa ve hat monofazeyse, bazı üreticiler 4 kutuplu röleyi tek faz + nötr ile kullanmaya izin verir ve bunun için hangi klemenslerin kullanılacağını gösterir. Burada kritik nokta test düğmesidir: Test devresi rölenin içinde belirli iki kutup arasına bağlıdır. Faz ve nötr yanlış klemenslere bağlanırsa röle kaçakta yine açabilir ama test düğmesi çalışmayabilir; bu durumda rölenin çalışıp çalışmadığını kontrol edemezsiniz.

Bu yüzden genel kural şudur: Monofaze hat için 2 kutuplu röle alın. 4 kutuplu röleyi monofazede kullanmanız gerekiyorsa yalnız üreticinin kılavuzundaki bağlantı şemasına göre bağlatın ve bağlantıdan sonra test düğmesini deneyin. Fiyat farkı da çoğu zaman 2 kutuplu röle lehinedir.

Kaç amper kaçak akım rölesi almalı?

Kaçak akım rölesinin amper değeri (anma akımı) rölenin sürekli taşıyabileceği akımdır; röle bu değerde atmaz. Seçim önündeki sigortaya göre yapılır:

• Rölenin anma akımı, önündeki sigortanın değerinden küçük olmamalıdır. 40 A ana sigortanın altına 25 A röle konmaz.
• Evlerde ana hatta en yaygın değer 40 A'dir. Abonelik gücü yüksek, ana sigortası 50 ya da 63 A olan konut ve iş yerlerinde 63 A röle seçilir.
• Tek bir hattı (ör. banyo, priz grubu ya da şarj istasyonu) koruyan rölede 25 A ya da 40 A yeterli olabilir; yine önündeki sigortaya bakılır.

Örneğin ev tipi şarj istasyonu hattında yaygın uygulama 40 A, 30 mA, en az A tipi röledir (monofazede 2, trifazede 4 kutup). Ayrıntı için şarj istasyonu için A tipi kaçak akım rölesi.

30 mA mı 300 mA mı, AC tipi mi A tipi mi?

Kutup ve amper kadar önemli iki seçim daha var. Bunları ayrı rehberlerde anlattık:

• Hassasiyet: Konutlarda hayat koruması için 30 mA kullanılır; 300 mA yangın koruması içindir. Bkz. 30 mA mı 300 mA mı.
• Tip: AC tipi yalnız alternatif kaçak akımı, A tipi bunun yanında darbeli DC kaçakları da algılar. İnverterli klima, çamaşır makinesi ve şarj istasyonu hatlarında A tipi tercih edilir. Bkz. kaçak akım rölesi tipleri.

Test düğmesi ve aylık kontrol

Her kaçak akım rölesinde "T" ya da "TEST" yazan bir düğme vardır. Düğmeye basınca röle yapay bir kaçak oluşturur ve açmalıdır. Uzun süre hiç açmayan röleler zamanla tutukluk yapabilir; bu yüzden yaygın öneri ayda bir test etmektir.

1. Bilgisayar gibi açık cihazları kapatın.
2. Test düğmesine basın; röle hemen düşmelidir.
3. Rölenin kolunu yeniden yukarı kaldırın.
4. Röle test düğmesiyle düşmüyorsa koruma çalışmıyor demektir; röleyi bir elektrikçiye kontrol ettirin ve değiştirin.

Röle sık atıyorsa sebep genellikle bir cihazda ya da buatta nem, yalıtımı bozulmuş kablo veya yukarıda anlatılan nötr hatalarıdır. Röleyi daha büyük mA değerliyle değiştirmek çözüm değildir.

Sitemizdeki kaçak akım röleleri

Kaçak akım rölesi kategorimizde Legrand XC10 serisi var; ENGN olarak Bursa'da Legrand yetkili bayisiyiz.

• Legrand XC10 AC tipi: 2 ve 4 kutup, 25, 40 ve 63 A, 30 ve 300 mA. Fiyatlar {price_LEGRAND_XC10_AC} başlar. Örnek: 2 kutup 40 A 30 mA {vprice_433183}, 4 kutup 40 A 30 mA {vprice_433191}.
• Legrand XC10 A tipi: Aynı kutup, akım ve hassasiyet seçenekleri; darbeli DC kaçakları da algılar. Fiyatlar {price_LEGRAND_XC10_A} başlar. Örnek: 2 kutup 40 A 30 mA {vprice_433225}, 4 kutup 40 A 30 mA {vprice_433233}.

XC10 röleler EN/IEC 61008-1'e uygundur; 2 kutuplu modeller 230 V, 4 kutuplu modeller 400 V'tur. Röleyle birlikte sigorta ve parafudr da elektrik malzemeleri kategorisinde.

Pano içindeki işler hayati risk taşır. Röle seçimini kendiniz yapabilirsiniz ama bağlantıyı ve tesisat kontrolünü yetkili elektrikçiye yaptırın. Bursa'da yeni tesisat ya da pano yenilemesi için elektrik taahhüt sayfamıza bakabilirsiniz.

• → Kaçak akım röleleri
• → Kaçak akım rölesi tipleri
• → 30 mA mı 300 mA mı?
• → Evde sigorta ve elektrik panosu