Spot lamba çeşitleri: gömme, sıva üstü, ray, magnet ve tezgâh altı spot farkları

Kısa cevap: Spot lambalar montaj şekline göre beş gruba ayrılır: asma tavana gömülen gömme spot (downlight), beton tavana doğrudan takılan sıva üstü spot, ray üzerinde kayan ve yönü değişen ray spot, mıknatısla raya tutunan magnet ray spotu ve dolap altına takılan tezgâh altı aydınlatma. Hangisinin seçileceğini önce tavanınız belirler (asma tavan var mı?), sonra ışığın işi: genel ışık için geniş açılı (60° ve üzeri), vurgu için dar açılı (24–36°) spot seçilir. Konutta 2700–3000 K ışık rengi ve CRI 90 renk geriverimi, banyo ve nemli alanlarda en az IP44 tercih edin.

1. Gömme spot (downlight)

Asma tavana ya da alçıpana açılan deliğe yaylarıyla oturur; gövde tavanın içinde kalır, dışarıda yalnız ince bir çerçeve görünür. Konutta en çok kullanılan spot çeşidi budur.

• Avantajı: Sade görünüm, tavanla aynı hizada ışık, yansıması düşük (kamaşmayı önleyen) modeller.
• Dikkat: Delik (kesim) çapı ürüne göre değişir; 55–65 mm küçük ve vurgu spotları, 75–95 mm konutta en yaygın COB spotlar, 105–150 mm ve üzeri geniş downlightlar içindir. Tavanda gövde yüksekliğinden en az 1–2 cm fazla boşluk gerekir.
• Çeşitleri: Sabit (yalnız aşağı bakar), ayarlanabilir (eğilip döner, duvar ve tablo için), çerçevesiz (trimless; alçıyla sıvanıp tavana gömülü görünür), yuvarlak ya da kare.

Kesim ölçüleri ve spot aralığı için asma tavan spot ölçüleri rehberimize bakın.

2. Sıva üstü spot

Asma tavan yoksa ya da tavanı kırmak istemiyorsanız gövde tavana vidalanır, silindir ya da kare kutu biçiminde dışarıda durur. Beton tavanlı dairelerde, tadilatta, loft ve endüstriyel görünümlü mekânlarda, mağazalarda sık kullanılır. Görünür olduğu için gövde rengi (siyah, beyaz) ve formu dekorun parçasıdır. Elektrik bağlantısı tavandaki mevcut lamba çıkışından yapılır; birden fazla spot için tavanda kablo kanalı ya da yeni çıkış gerekebilir.

3. Ray spot

Tavana takılan (ya da tavana gömülen) rayın üzerine adaptörüyle oturur; ray boyunca kaydırılabilir, başı eğilip döner. Aynı raya istediğiniz kadar spot ekleyebilir, sonradan yerlerini değiştirebilirsiniz. Mağaza vitrinleri, galeri duvarları, mutfak adası, tablo ve kitaplık vurgusu için idealdir. Rayın tipi (tek devreli ya da üç devreli) ile spot adaptörünün aynı olması gerekir. Ayrıntılar ray spot seçimi ve montajı rehberinde.

4. Magnet ray spotu

Magnet ray, düşük gerilimle çalışan ince bir profildir; spotlar ve lineer armatürler mıknatısla tutunur, alet gerekmeden takılır ve kaydırılır. Klasik ray spota göre daha ince ve modern görünür; aynı rayda dar açılı spot, geniş açılı lineer armatür ve sarkıt birlikte kullanılabilir. Sıva altı (asma tavana gömülü) ya da sıva üstü uygulanır. Salon, mutfak ve ofislerde avizesiz, katmanlı aydınlatmanın en esnek yoludur. Farkları magnet ray mı, ray spot mu? rehberinde karşılaştırdık; rayınızı magnet aydınlatma tasarlayıcısında çizip 3D salonda deneyebilirsiniz.

5. Tezgâh altı ve dolap içi aydınlatma

Mutfak üst dolaplarının altına, raf ve vitrin içlerine takılan ince lineer armatürler ya da küçük spotlardır. Tezgâhta çalışırken başınızın ve dolabın gölgesini ortadan kaldırır. Lineer modeller tezgâhı eşit aydınlattığı için genelde tek tek küçük spotlardan daha iyi sonuç verir. Mutfak için 3000–4000 K ve CRI 90 önerilir; ayrıntılar mutfak aydınlatması rehberinde.

Spot seçerken bakılacak 6 değer

1. Işık açısı: 10–15° çok dar (vitrin, tek obje), 24–36° vurgu (tablo, ada tezgâhı), 60° genel ışık, 90° ve üzeri düşük tavanda yumuşak genel ışık.
2. Lümen: Watt değil lümen parlaklığı söyler. Konutta genel ışık için oda alanına göre metrekare başına yaklaşık 100–150 lümen hesaplanır.
3. Işık rengi: 2700 K çok sıcak, 3000 K sıcak (salon ve yatak odası için dengeli), 4000 K nötr (mutfak tezgâhı, çalışma alanı), 5000 K ve üzeri konutta soğuk ve sert görünür. Aynı odada tonları karıştırmayın.
4. Renk geriverimi (CRI): 80 standart, 90 ve üzeri ahşap, kumaş, yemek ve cilt tonlarını doğal gösterir.
5. Kamaşma (UGR) ve optik: Derine gömülü LED, bal peteği (honeycomb) ya da kamaşma önleyici reflektör, oturma ve çalışma alanlarında gözü yormaz.
6. Koruma sınıfı (IP): Kuru iç mekânda IP20 yeterlidir; banyo ve duşa yakın yerlerde en az IP44, saçak altı ve dış mekânda daha yükseği gerekir. Banyodaki bölgeler için banyo aydınlatması ve IP bölgeleri rehberine bakın.

Kısılabilir (dim edilebilir) bir sistem istiyorsanız spotun, sürücüsünün ve dimmerin birbiriyle uyumlu olması gerekir; ürün sayfasında kontrol tipine (ör. faz kesmeli, DALI) bakın.

Hangi odada hangi spot?

• Salon: Genel ışık için geniş açılı gömme spot ya da magnet ray, tablo ve kitaplık için dar açılı ayarlanabilir spot. Oturma grubunun tam üstüne dar açılı spot koymayın.
• Mutfak: Tavanda genel ışık, tezgâhta dolap altı lineer aydınlatma, adanın üstünde ray spot ya da sarkıt.
• Yatak odası: Az sayıda, kısılabilir, 2700–3000 K spot; yatağın tam üstüne değil, dolap önü ve kenarlara.
• Banyo: IP44 ve üzeri gömme spot; aynanın önüne gelecek şekilde konumlandırın ki yüze gölge düşmesin.
• Koridor: 1,2–1,5 m arayla tek sıra geniş açılı spot ya da duvar aplikleri.
• Mağaza ve vitrin: Ray spot ya da magnet ray, dar açı, CRI 90 ve üzeri.

Spot mu, başka bir armatür mü?

Spotlar tek noktadan ışık verir; çok sayıda spotla tavan "delik delik" görünebilir. Geniş alanlarda lineer armatürler, gizli ışık ya da LED panel daha sakin bir tavan sağlar. Spot sayısını ve lümeni hesaplamak için aydınlatma hesabı rehberimizi kullanabilirsiniz.

• → Spot lambalar
• → Ray spotlar
• → Magnet aydınlatma
• → Lineer aydınlatma
• → Asma tavan spot ölçüleri
• → Lümen, watt ve renk sıcaklığı
• → Avizesiz salon aydınlatması