Ray spot nasıl seçilir ve monte edilir? Monofaze/trifaze ray, watt, ışın açısı ve kaç spot gerekir

Kısa cevap: Ray spot seçerken önce rayın tipine (monofaze ya da trifaze) ve spotun bu raya uyan adaptörüne bakılır; sonra mekâna göre güç (watt), ışın açısı, ışık rengi ve renksel geriverim (CRI) seçilir. Ev, kafe ve küçük mağazada monofaze ray yeterlidir; spotları üç ayrı grup halinde yakmak isteyen büyük mağaza ve showroomlarda trifaze ray kullanılır. Ray tavana vidalanır, hattın başına enerji girişi bağlanır, spotlar adaptörüyle raya oturtulup kilitlenir. Magnet ray ile ray spot arasında henüz karar vermediyseniz önce magnet ray mı, ray spot mu rehberine bakın; bu yazı ray spot sistemini kurmaya karar verenler içindir.

Ray spot sistemi nelerden oluşur?

• Ray profili: 1, 2 ve 3 metrelik alüminyum profil. İçindeki iletkenlere 220–240 V şebeke gerilimi doğrudan verilir.
• Enerji girişi (besleme başlığı): Tavandan gelen kabloyu raya bağlar. Her ayrı ray hattına bir tane gerekir.
• Birleşim parçaları: düz ek (ara birleşim), köşe, T ve artı birleşim; açısı ayarlanabilen körüklü (esnek) birleşim.
• Spot: Sürücüsü kendi gövdesindedir; raya adaptörüyle takılır, ray boyunca kaydırılır.
• Uç kapakları ve sarkıt kullanımda askı seti.

Lamptime'da monofaze ray DT51, trifaze ray DT52 koduyla satılır. DT51'de 1, 2 ve 3 metrelik ray ile köşe, artı ve körüklü birleşim; DT52'de bunlara ek olarak ara birleşim, T birleşim, enerji girişi ve soket bulunur. İkisi de IP20, Class II, siyah ya da beyaz gövdelidir.

Monofaze mi trifaze mi?

• Monofaze ray: Tek devre taşır; raydaki bütün spotlar aynı anahtarla yanar. Ev, kafe, butik mağaza ve ofis için pratik ve ekonomiktir.
• Trifaze ray: Üç ayrı devre taşır. Spotlar üç gruba ayrılıp üç ayrı anahtarla yakılabilir; örneğin vitrin, raflar ve genel ışık ayrı ayrı. Büyük mağaza, showroom ve marketlerde tercih edilir.

Trifaze ray kullanmak için binanın trifaze elektriğe sahip olması şart değildir: rayın üç devresi aynı fazdan, üç ayrı anahtar hattıyla da beslenebilir. Trifaze rayda her spotun hangi devreden besleneceği adaptörü üzerinde seçilir; seçimin nasıl yapıldığı ürünün kılavuzunda yazar.

Adaptör uyumu: en sık yapılan hata

Ray ve spot adaptörleri markalar arasında aynı ölçüde üretilmez. Başka markanın spotu raya fiziksel olarak girse bile kontaklar doğru oturmayabilir; spot çalışmayabilir ya da bağlantı ısınabilir. Kural basit: ray, birleşim parçaları ve spotlar aynı sistemden seçilir. Farklı marka spot takılacaksa adaptörün rayla uyumu üreticinin belgesinde doğrulanmalıdır. Lamptime ray spotları (DT10–DT17) Lamptime monofaze ve trifaze raylarına takılır.

Kaç watt ve hangi ışın açısı?

Güç ışık miktarını, ışın açısı ışığın ne kadar toplanacağını belirler. Lamptime DT serisindeki gövde ve güç seçenekleri bir başlangıç fikri verir:

• 10 W (Ø60): raf içi, küçük vitrin, alçak tavan.
• 20 W (Ø85): ev, kafe, butik mağaza; 3 metre civarı tavan.
• 30 W (Ø100–Ø118): mağaza ve showroom; 3–4 metre tavan.
• 40 W (Ø118): yüksek tavanlı mağaza, galeri ve teşhir alanları.

COB LED ray spotlarda watt başına kabaca 80–100 lümen genel bir başlangıç değeridir; kesin lümen değeri ürünün teknik bilgisindedir. Lümen ve watt ilişkisini lümen, watt ve renk sıcaklığı rehberinde ayrıntılı anlattık.

Işın açısı:

• 15°: tek ürün, heykel, vitrinde nokta vurgu; parlak ve keskin leke.
• 30°: raf, tablo ve masa üstü vurgusu; en çok kullanılan açı.
• 45°: raf grupları ve duvar yüzeyi.
• 60°: geniş alan, koridor ve genel aydınlatma.

Aynı rayda farklı güç ve açıdaki spotlar birlikte kullanılabilir. Lamptime DT spotlarda 15°, 30°, 45° ve 60° optik seçilir.

Işık rengi, CRI ve kontrol

• 2700–3000 K: ev, restoran, otel; mobilya ve ahşap ürün teşhiri.
• 4000 K: mağaza, ofis, market; nötr ve canlı.
• 5000–6500 K: teknik alanlar ve depolar.

Renksel geriverim (CRI), ürünün renginin ne kadar doğal görüneceğini gösterir. Satış alanında CRI 80 alt sınırdır; giyim, gıda ve kozmetikte daha yüksek CRI tercih edilir. Lamptime DT spotlarda CRI 80'in üzerinde, göz kamaşma değeri UGR 11'dir. Parlaklık ayarı ya da bina otomasyonu gerekiyorsa DALI sürücülü model seçilir; standart modeller aç-kapa çalışır.

Kaç spot gerekir?

1. Alanı (m²) hedef aydınlık düzeyiyle (lüks) çarpın. Satış alanı için yaklaşık 300 lüks, konutta 100–200 lüks iyi bir başlangıçtır; vitrin ve vurgu noktalarında bunun birkaç katı istenir.
2. Duvar ve raflara giden kayıplar için sonucu yaklaşık 1,3 ile çarpın.
3. Bulunan lümeni bir spotun lümenine bölün.

Örnek: 6 × 4 m = 24 m² butik, 300 lüks hedef: 24 × 300 × 1,3 ≈ 9.400 lümen. Bir 30 W spot yaklaşık 2.400–3.000 lümen veriyorsa genel ışık için 4 spot yeterlidir; vitrin ve raf vurgusu için 2–4 dar açılı spot eklenir. Spotlar arasında 1–1,5 metre aralık iyi bir başlangıçtır.

Duvar, raf ya da tablo aydınlatmasında ray duvardan yaklaşık 60–100 cm içeride olmalıdır; spot yaklaşık 30° eğimle yönlendirildiğinde göz kamaşmaz ve yüzeyde gölge az olur.

Montaj adımları

1. Ray güzergâhını ve enerji girişinin yerini belirleyin; enerji girişi tavandaki besleme kablosunun çıktığı noktaya gelmelidir.
2. Elektriği sigortadan kesin ve kabloyu hazırlayın (faz, nötr, toprak; trifaze rayda kullanılacak devre sayısı kadar faz ucu).
3. Rayı tavana işaretleyin, delikleri açın ve uygun dübel ile vidayla sabitleyin; sabitleme aralığı için üreticinin kılavuzuna uyun. Asma tavanda alçıpan dübeli ya da taşıyıcı profile vidalama kullanılır.
4. Ray parçalarını birleşim parçalarıyla birleştirin; köşe ve T birleşimlerinde iletkenlerin doğru hizada oturduğundan emin olun.
5. Enerji girişini bağlayın, uç kapaklarını takın.
6. Spotları adaptörüyle raya oturtup kilit kolunu çevirin; trifaze rayda devresini seçin.
7. Elektriği verin ve spotları yönlendirin.

Sarkıt kullanımda ray askı setiyle tavandan sarkıtılır; yüksek tavanlı mağazalarda ışığı ürüne yaklaştırır. Sıva altına gömülen ray profilleri de vardır, ancak asma tavan yapılırken planlanmaları gerekir. Sitedeki Lamptime DT51 ve DT52 tavana yüzeyden monte edilen raylardır.

Elektrik tarafı

Aydınlatma hattı Türkiye'de genellikle 1,5 mm² kablo ve 10 A sigortayla çekilir; kalabalık hatlarda toplam güce göre hat ikiye bölünür. Spotların toplam gücü rayın ve enerji girişinin taşıma kapasitesini aşmamalıdır; bu değer ürünün kılavuzundadır. Sigorta ve kaçak akım seçimi için ev sigortası ve elektrik panosu rehberine bakabilirsiniz. Şebeke bağlantısını yetkili bir elektrikçi yapmalıdır.

ENGN, Bursa'daki mağazasında Lamptime ray spot ve ray çeşitlerini gösterir; proje, toplu alım ve armatür seçimi için bize yazabilirsiniz.

• → Ray spot ürünleri
• → Lamptime DT13 COB LED ray spot (Ø60–Ø118, 10–40 W)
• → Lamptime DT51 monofaze ray ve aksesuarları
• → Lamptime DT52 trifaze ray ve aksesuarları
• → Bursa aydınlatma mağazası