Slimme verlichting thuis: slimme lampen, slimme schakelaars of DALI?

Geschreven door Engin Demirel · Elektrotechnicus, meester-instructeur · 12 jaar ervaring

Kort antwoord: slimme verlichting kan op drie manieren: met slimme lampen in bestaande fittingen en schakelaars, met slimme schakelaars of relais-/dimmodules in de schakelaardoos en, in nieuwbouw, met bekabelde systemen die vanuit de groepenkast worden aangestuurd (DALI, KNX of modules aan een smarthomecentrale). In een huurwoning of een afgebouwd huis zijn slimme lampen en modules praktisch; in nieuwbouw of een villa is het betrouwbaarder en op termijn goedkoper om de lichtregeling samen met de elektra te plannen. Het vaakst vergeten: een nulleider in de schakelaardozen.

Wat slimme verlichting kan

Scènes: met één druk brengt u meerdere armaturen naar een vooraf ingesteld niveau, zoals „Film“, „Diner“ of „Nacht“.
Tijdschema's: schakelen op vaste tijden, aanwezigheidssimulatie op vakantie.
Sensoren: licht in gang, trap en badkamer dat bij beweging aangaat en dimt; daglichtafhankelijk dimmen.
Kleurtemperatuur: overdag koel wit, 's avonds warm wit („tunable white“).
Bediening op afstand en met spraak: smartphone, wandpaneel of spraakassistent.
Alles uit: met één knop alle lichten uit bij vertrek.

Drie manieren vergeleken

Slimme lampen (wifi, Zigbee, Bluetooth): geen installatie, gewoon indraaien. Wordt de wandschakelaar uitgezet, dan valt de lamp van het netwerk; de schakelaar moet dus aan blijven of er komt een draadloze knop bij. Meestal niet bruikbaar in inbouwspots, lineaire armaturen en magneetrails.
Slimme schakelaars / inbouwmodules: de bestaande armaturen blijven, een module vervangt de schakelaar of komt erachter. De meeste modellen hebben een nulleider in de doos nodig; in oudere woningen zitten daar vaak alleen fase en schakeldraad. Bij een dimmodule moeten de armaturen dimbaar zijn.
Bekabelde / centrale systemen (DALI, KNX, smarthomepaneel): armaturen worden aangestuurd vanuit modules in de groepenkast of via een DALI-leiding, met drukknoppen en touchpanelen aan de wand. Geen draadloze storingen, goed uitbreidbaar en te koppelen aan gebouwautomatisering. De keuze moet in de ruwbouwfase vallen.

Draadloze standaarden

Wifi: geen extra centrale, maar veel apparaten belasten het thuisnetwerk.
Zigbee / Thread: zuinig, apparaten geven signalen aan elkaar door (mesh); een centrale is nodig.
Bluetooth: kort bereik, meestal één ruimte.
Matter: gemeenschappelijke standaard waarmee verschillende merken in dezelfde app samenwerken. Let op Matter-ondersteuning, dan wisselt u later makkelijker van merk.

Plannen in nieuwbouw: zes stappen

Schrijf ruimten en scenario's op: welke scène waar, waar sensoren komen, waar gedimd wordt.
Kies de bediening passend bij de armatuur: dimbare drivers voor ledstrips en lineaire armaturen, DALI of fasedimming voor inbouwspots en magneetrails.
Leg een nulleider naar de schakelaardozen en bepaal de plaats van panelen en knoppen.
Kiest u een bekabeld systeem, trek de DALI- of stuurleiding dan nu mee in de buizen.
Laat ruimte voor modules in de groepenkast (vaak een aparte lichtregelkast).
Vergeet het netwerk niet: bekabelde netwerkaansluitingen voor centrale en panelen.

Verlichting via smarthomepanelen

De officiële productlijst van het Akubela-smarthomesysteem dat wij in onze projecten gebruiken, bevat schakel- en relaismodules, 0-10V- en fasedimmodules, een tweekanaals DALI-gateway en ledcontrollers. Zo wordt de verlichting via hetzelfde paneel bediend als zonwering, klimaat en video-intercom. In onze winkel in Nilüfer, Bursa (Turkije), is het systeem werkend te zien.

Veelgemaakte fouten

Niet-dimbare leds op een dimmodule (flikkeren, zoemen).
Te laat ontdekken dat er geen nulleider in de doos zit.
Een slimme lamp met de wandschakelaar uitzetten en daarna „offline“-problemen hebben.
In elke ruimte een ander merk en een andere app.
Alles alleen via wifi; de lokale bediening moet ook zonder internet werken.

Veelgestelde vragen

Wat heb je nodig voor slimme verlichting?

In de eenvoudigste vorm een slimme lamp en een app. Blijvend zijn slimme schakelaars of inbouwmodules handig; in nieuwbouw een bekabeld systeem met DALI of modules aan een smarthomecentrale.

Heeft een slimme schakelaar een nulleider nodig?

De meeste slimme schakelaars en modules hebben een nulleider in de schakelaardoos nodig. In oudere woningen zitten daar vaak alleen fase en schakeldraad; modellen zonder nul werken alleen met beperkte belasting.

Slimme lamp of slimme schakelaar?

In een huurwoning en voor een paar lampen zijn slimme lampen praktisch. Bij inbouwspots, lineaire armaturen en veel armaturen per ruimte passen slimme schakelaars, dimmodules of DALI beter.

Werkt slimme verlichting zonder internet?

Bekabelde systemen en lokaal werkende centrales (Zigbee, Thread, DALI) blijven werken zonder internet. Alleen cloudgebonden wifi-apparaten verliezen de bediening op afstand.

Wat is Matter?

Een gemeenschappelijke standaard waarmee smarthome-apparaten van verschillende merken in dezelfde app samenwerken.